یادداشت-مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم

یادداشت

روحانیت به‌روایت دایره‌المعارف ایرانیکا: شیخ جعفر کاشف‌الغطاء

. مطلب زیر ترجمه‌ی اختصاصی مدخل مربوط به شیخ جعفر کاشف‌الغطاء در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. *** کاشف‌الغطاء، جعفر بن خضر نجفی (متولد نجف، ۱۱۵۶ق/۱۷۴۳م؛ متوفی نجف، ۱۲۲۷ق/۱۸۱۲م)، فقیه و دانشمند شیعه، که نفوذ گسترده‌ای در عراق و ایران داشت. لقب وی که به معنای «بردارندهٔ پرده» است، به یکی از مشهورترین آثار او، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء («برداشتن...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ شش: لیندا شوپس

«I consider oral history a social practice more so than a research tool and interviews as a civic resource.» «من تاریخ شفاهی را بیش از آنکه یک ابزار پژوهشی بدانم، یک کنش اجتماعی قلمداد می‌کنم و مصاحبه‌ها را سرمایه‌ای برای جامعه می‌دانم.» این گفته به‌خوبی نگرش لیندا شوپس (Linda Shopes) را نشان می‌دهد؛ او تاریخ شفاهی را نه صرفاً روشی برای گردآوری داده‌ها، بلکه عملی اجتماعی و مشارکتی می‌داند که هدف آن درگیر کردن جامعه در روایت...

«ابوالمساجد»

ماجرای بنای مسجد اعظم در خاطرات مرحوم حسین لرزاده

. آنچه در پی می‌آید بخشی از خاطرات مرحوم حسین لرزاده، معمار مسجد اعظم است که در کتاب ماجرای معماری سنتی ایران در خاطرات استاد حسین لرزاده، به‌کوشش حسین مفید، مهناز رئیس‌زاده منتشر شده است. "در سال 1371، 1372 قمری از طرف حضرت آقای بروجردی برای ساختن مسجدی در جوار حرم مطهر حضرت معصومه [س] شروع به مقدمات و تهیه زمین کردند. آقای بروجردی نماز بر روی قبرستان را کراهت داشتند و بیشتر...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ پنج: لوتس نیتهامر

«وضعیت کنونی پس از وقایع بزرگ گاهی همچون «پایان تاریخ» تفسیر می‌شود، اما می‌توان آن را به‌مثابه فرصتی دید برای بازاندیشی در روایات حاکم و کشف داستان‌های واقعی مردم.» این جمله از نیتهامر نشان می‌دهد که او به بحران مفهوم «پایان تاریخ» توجه دارد و تأکید می‌کند تاریخ فقط از منظر روایت رسمی تمام نمی‌شود؛ بلکه باید به نقل‌ها و تفسیرهای مردمان عادی نیز پرداخته شود. نیتهامر در...

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: «حجت‌الاسلام»

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «حجت‌الاسلام» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. مطلب زیر ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «حجت‌الاسلام در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. این مطلب صرفاً جهت آشنایی با تازه‌ترین پژوهش‌ها در زمینه‌ی حوزه و روحانیت منتشر می‌شود. *** عنوان «حجت‌الاسلام» (به‌معنای لغوی: دلیل و برهان اسلام) عنوانی است که به علمای شیعه اعطا می‌شود. این عنوان در آغاز، صرفاً جنبه‌ی تشریفاتی داشت، اما به‌تدریج به عنوان نشانه‌ای از...

آیت‌الله بروجردی به‌روایت ایرانیکا

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آیت‌الله سید حسین بروجردی در دایره‌المعارف ایرانیکا

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آیت‌الله‌العظمی سید حسین بروجردی در دایره‌المعارف ایرانیکا به‌قلم حامد الگار است. ** بروجردی، آیت‌الله حاج آقا حسین طباطبایی (۱۲۹۲-۱۳۸۰/۱۸۷۵-۱۹۶۱)، زعیم حوزه‌ی علمیه قم به مدت هفده سال و مرجع تقلید علی‌الاطلاق جهان تشیع به مدت پانزده سال بود. وی در صفر ۱۲۹۲/مارس-آوریل ۱۸۷۵ در شهر بروجرد در غرب ایران به دنیا آمد. خانواده‌اش اهل علم بودند و نسب خود را با...

علامه طباطبایی، آیت‌الله خویی، فرح و شهید مطهری به‌روایت سید حسین نصر

حوزه و روحانیت در آیینه‌ی خاطرات سید حسین نصر

سید حسین نصر(زاده ۱۹ فروردین ۱۳۱۲ش/ ۱۹۳۳م) فیلسوف، نویسنده، نظریه‌پرداز، رئیس پیشین دانشگاه آریامهر (صنعتی شریف)، رئیس پیشین انجمن شاهنشاهی فلسفه و حکمت ایران و استاد مطالعات اسلامی دانشگاه جورج واشنگتن در آمریکا است. نصر با تألیف آثار و سخنرانی در محافل علمی غرب در معرفی فلسفه و حکمت ایرانی-اسلامی و آیین تشیع به غرب، بسیار تأثیرگذار بوده و کتاب استادش علامه طباطبایی به نام «شیعه در...

گروه بررسی مسائل ایران در سال 1353 و صداهای شنیده‌نشده.

روایتی از هوشنگ نهاوندی، در گفت‌وگو با پروژه تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد

"نام گروه بررسی مسائل ایران را برایش گذاشتیم. بعد از اینکه این گروه تشکیل شد دو سه مورد باید بنده عرض بکنم. بعد از اینکه این گروه تشکیل شد یک روزی اعلی‌حضرت مرا خواستند و گفتند که «خیلی ما گزارش نارضایتی می‌شنویم. یک گزارش بدون هیچ‌گونه پرده پوشی از علل نارضایتی مردم به ما بدهید. ولی اشخاص مطمئنی این را تهیه کنند و این درز نکند.» به‌هرحال نشستیم و ساعت‌های متمادی با همدیگر بحث کردیم و...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ چهار: پاول تامپسون

معرفی پاول تامپسون (Paul Thompson) مورخ شفاهی و جامعه‌شناس بریتانیایی، از پیشگامان پژوهش تاریخ شفاهی در جهان به‌شمار می‌رود. او در سال ۱۹۳۵ زاده شد و به عنوان استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه اسکس فعالیت کرده است. تامپسون در دههٔ ۱۹۷۰ «انجمن تاریخ شفاهی» را بنیان گذاشت و نخستین طرح ملی تاریخ شفاهی بریتانیا را با ضبط ۴۵۰ مصاحبه دربارهٔ زندگی خانوادگی و تجربه کاری پیش از ۱۹۱۸ اجرا کرد. وی...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ سه: دونالد ریچی

دونالد آ. ریچی؛ تاریخ‌نگار و پژوهشگر برجستهٔ تاریخ شفاهی زندگی‌نامه و آغاز فعالیت دونالد آ. ریچی (Donald A. Ritchie) تاریخ‌نگار آمریکایی متولد ۱۹۴۵ میلادی است که با نقش‌آفرینی پررنگ خود در حوزهٔ تاریخ شفاهی شناخته می‌شود. او تحصیلات عالی خود را در رشتهٔ تاریخ به انجام رساند و مدرک دکتری تاریخ را در سال ۱۹۷۵ از دانشگاه مریلند کسب کرد. ریچی پس از یک دوره خدمت نظامی در سال‌های ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۱، وارد عرصهٔ...

شهید مدرس مدرس به‌روایت‌الشعرای بهار

آنچه در پی می‌آید متن یادداشتی از ملک‌الشعرای بهار با عنوان «مدرس یا بزرگ‌ترین مرد فداکار» است که در مجله‌ی خواندنی‌ها، آذرماه 1322 منتشر شده است. **** یکی از شخصیت‌های بزرگ ایران که از فتنه مـغول‌ بـه‌ بعد نظیرش بدان کیفیت و استعداد و تمامی‌، از‌ حیث صراحت‌ لهجه‌ و شجاعت‌ ادبی و ویژگـی‌های فـنی در‌ علم سیاست و خطابه و امور اجتماعی دیده نشده، سـیدحسن مـدرس اعـلی الله مقامه است...

روحانیت به‌روایت دایره‌المعارف ایرانیکا: علامه امینی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل علامه امینی در دایره‌المعارف ایرانیکا

مطلب حاضر ترجمه‌ی اختصاصی مدخل علامه امینی در دایره‌المعارف ایرانیکا، به‌قلم حامد الگار است. ** امینی، شیخ عبدالحسین، مشهور به علامه امینی (۱۳۲۰–۱۳۹۰ق/۱۹۰۲–۱۹۷۰م)، دانشمند شیعه و مؤلف اثر دایرةالمعارفی الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب. وی در تبریز و در خانواده‌ای که به دانش دینی شهره بودند به دنیا آمد؛ پدربزرگش، ملا نجف‌علی، لقب امین‌الشرع («نگهبان شریعت») را داشت، و پدرش،...

مرجعیت به‌روایت بریل

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «مرجع تقلید» در دایره‌المعارف اسلام بریل (ویراست 2)، نوشته‌ی جی. کلمارد

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «مرجع تقلید (Mard̲j̲aʿ-i Taḳlīd)» در دایره‌المعارف اسلام بریل (ویراست دوم)، نوشته‌ی جی. کالمارد است. انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با پژوهش‌ها در خصوص حوزه‌ی علمیه صورت می‌گیرد. مشخصات انگلیسی این مدخل چنین است: J. Calmard, Mard̲j̲aʿ-i Taḳlīd, in: Encyclopaedia of Islam New Edition Online (EI-2 English) **** مرجع تقلید، عنوان و کارکردی با سرشتی سلسله‌مراتبی‌ست که دلالت بر یک فقیه...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ یک: الساندرو پورتلی

الساندرو پورتلی (متولد ۱۹۴۲) استاد ادبیات انگلیسی-آمریکایی در دانشگاه لا ساپینزای رم است و از چهره‌های برجسته در رشته تاریخ شفاهی محسوب می‌شود. او علاوه بر فعالیت‌های دانشگاهی در زمینه موسیقی فولکلور نیز پژوهش می‌کند. پورتلی بر اهمیت روایت‌های شفاهی تاکید دارد و معتقد است تاریخ شفاهی بیش از آنکه به ثبت دقیق همه رویدادها بپردازد، در پی کشف معنا و ساختارهای اجتماعی مستتر در خاطرات جمعی است....

شیخ مهدی خالصی به‌روایت ایرانیکا

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل شیخ مهدی خالصی در دایره‌المعارف ایرانیکا

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «مهدی خالصی» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی امید قائم‌مقامی و مینا یزدانی است. انتشار این مطلب صرفاً جهت آگاهی در خصوص پژوهش‌ها در زمینه‌ی تاریخ حوزه‌ صورت می‌گیرد. *** خالصی (مهدی بن حسین کاظمی) (متولد کرخ، عراق، حدود ۱۲۷۶ هجری قمری/۱۸۶۰ میلادی؛ درگذشته مشهد، ۱۲ رمضان ۱۳۴۳ هجری قمری/۶ آوریل ۱۹۲۵)، از فقیهان برجسته و صریح‌اللهجه شیعه ساکن...

«درویشی در کت‌وشلوار»

روایت اوضاع سیاسی ایران پس از 1320 و نخست‌وزیری محمد مصدق، از نشریه‌ای آلمانی

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی گزارشی است در خصوص اوضاع سیاسی ایران در روزگار نخست‌وزیری محمد مصدق، و زندگی و زمانه‌ی او. این گزارش در نشریه‌ی آلمانی سودکوریر (Südkurier)، در تاریخ 28 ژوئن 1951 منتشر شده است. **** درویشی در کت‌وشلوار؛ بازیِ خطرناکِ نخست‌وزیر ایران اتاقی در طبقۀ دومِ ساختمانِ مجلسِ تهران، خلوت و عاری از تجمل، همچون صومعۀ راهبی بود. همۀ اسبابش عبارت می‌شد از یک کاناپۀ لق،...

پیشکار آیت‌الله‌العظمی بروجردی در دو روایت

در روایت آیت‌الله محمدعلی گرامی حاج احمد، خدمتکار آقای بروجردی آدم بسیار خوش‌فکری بود و مدیریت داشت. حاج احمد خودش قدرتی بود و کسی اصلاً جرئت نداشت مقابل او کاری بکند. حاج احمد از بروجرد خدمت آقای بروجردی بود و آقای بروجردی هم نسبت به او اعتماد داشت؛ همان‌طور که به حاج محمد حسین که در اذهان فرد شریف‌تری بود، اعتماد داشت. حاج احمد خیلی مورد عنایت مراجع نبود، زیرا معتقد بودند که حاج احمد مهره‌ی...

«درباره‌ی سفر اروپاییِ شاه ایران»

سفر ناصرالدین‌شاه به اروپا از نظرگاه روزنامه‌های آلمانی

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی گزارش تفصیلی روزنامه‌ی آلمانی هانوفرشر کوریر (Hannoverscher Kurier) درباره‌ی سفر فرنگ ناصرالدین شاه است که در تاریخ 18 می 1889 منتشر شده است. *** شاه ایران، ناصرالدین‌شاه، در نیمۀ ماه گذشته اقامتگاه خود، تهران، را ترک کرد و بدین‌سان سفر بزرگ و دیرزمانی را که از مدت‌ها پیش اعلام شده بود آغاز نمود؛ سفری که او را به مراکز اروپایی، به سن‌پترزبورگ، برلین، پاریس، بروکسل، وین...

«ویژگی‌های تاریخ شفاهی»، نوشته‌ی الساندرو پورتلی

شبحی در تالارهای آکادمی پرسه می‌زند: شبح «تاریخ شفاهی»

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مقاله‌ی "ویژگی‌های تاریخ شفاهی"، نوشته‌ی الساندرو پورتلی، پژوهشگر برجسته‌ی تاریخ شفاهی است که در پاییز 1981 در نشریه‌ی کارگاه تاریخ دانشگاه آکسفورد منتشر شده است. مشخصات انگلیسی این مقاله چنین است: Alessandro Portelli, The Peculiarities of Oral History, in: History Workshop, No. 12 (Autumn 1981). *** «بله»، خانم الیور گفت، «و بعد، وقتی سال‌ها بعد می‌آیند و درباره‌اش صحبت می‌کنند،...

«مسجد جدید قم؛ آبروی معماری قرن اخیر»

گزارشی از نشریه‌ی «علم و زندگی»، فروردین 1338

آنچه در پی می‌آید متن مطلب منتشره به‌قلم جلال آل‌احمد در نشریه‌ی «علم و زندگی» در فروردین 1338 در خصوص مسجد اعظم در قم با عنوان «مسجد جدید قم: آبروی معماری قرن اخیر» است. *** در حالی که معماران و مهندسان و آرشیتکت‌‌های محترم مملکت اغلب در فکر شرکت در مناقصه‌‌های دولتی و تأمین معاشند یا در فکر تقلید از معماری غربی با جرزهای هرمی و نشان دادن مقاومت مصالحی که یک‌جا از فرنگ وارد می‌شود و...