یادداشت-مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم

یادداشت

حوزه و روحانیت به‌روایت ایرانیکا: علامه طباطبایی

ترجمۀ اختصاصی مدخل علامه طباطبایی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشتۀ لوئیس مدوف

. انتشار این مطلب جهت آشنایی با پژوهش‌های غربیان صورت می‌گیرد و به‌منزلۀ موافقت با تمامی مندرجات آن نیست. *** سید محمدحسین طباطبایی (متولد شادآباد، روستایی نزدیک تبریز، ۲۹ ذی‌الحجه ۱۳۲۱/۱۷ مارس ۱۹۰۴؛ درگذشته قم، ۱۸ محرم ۱۴۰۲/۱۶ نوامبر ۱۹۸۱) پس از گذراندن دوره آموزشی در تبریز، همانند بسیاری از طلاب (طلاب) آن زمان، برای تکمیل تحصیلات دینی خود به نجف رفت. در آنجا، فقه پیشرفته و اصول...

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: ادیب نیشابوری

ترجمۀ اختصاصی مدخل «ادیب نیشابوری» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشتۀ جلال متینی

دایره‌المعارف ایرانیکا «ادیب نیشابوری» نوشتۀ جلال متینی ادیب نیشابوری، شیخ عبدالجواد، ادیب و شاعر فارسی‌زبان بود. او فرزند یک کشاور، ملا عباس نیشابوری بود و در نیشابور، در سال 1281/ 5-1864 (یا 1284/ 8-1867) به‌دنیا آمد. در چهار سالگی، بر اثر آبله بینایی یک چشم‌اش را از دست داد و چشمِ دیگرش نیز به‌شدت آسیب دید. علی‌رغم ضعف جسمانی و مخالفتِ پدرش، او با علاقه‌ی زیادش به یادگیری و حافظه‌ی...

عملیات پنجۀ عقاب به‌روایت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی

"نیمه شب پنج اردیبهشت 1359 تا پیش از این آمریکا برای مقابله با انقلاب اسلامی و رهایی از بحران اشغال سفارتش توسط دانشجویان پیرو خط امام علاوه بر قطع روابط سیاسی و اقتصادی با ایران و تهدیدات، لفظی در پاره ای از موارد حمایت از عراق برای اقدامات ایذایی و نظامی علیه ایران را آزمایش کرده بود ولی در این روز تصمیم خود را برای رهایی گروگانها با توسل به زور عملی ساخت. طبق گزارشاتی که بعداً دریافت کردیم قضیه...

روحانیت به‌روایت دایره‌المعارف اسلام؛ دو: میرزا حسن آشتیانی

ترجمۀ اختصاصی مدخل میرزا حسن آشتیانی در دایره‌المعارف اسلام (EI2)، نوشتۀ محمدعلی امیرمعزی

آنچه در پی می‌آید ترجمۀ اختصاصی مدخل میرزا حسن آشتیانی در ویراست دوم دایره‌المعارف اسلام (Encyclopedia of Islam)، نوشتۀ محمدعلی امیرمعزی است. *** حاج میرزا حسن آشتیانی (یا محمدحسن) فرزند میرزا جعفر (متوفای ۱۳۱۹ هجری قمری / ۱۹۰۱ میلادی)، مجتهدی ایرانی بود که عمدتاً به سبب نقش محوری و مهمی که در جریان جنبش علیه انحصار تنباکو ایفا کرد، به شهرت رسید. وی مقدمات علوم و آموزش‌های بنیادین خود را در نجف و...

روحانیت به‌روایت دایره‌المعارف اسلام: سید محمدباقر صدر

ترجمۀ اختصاصی مدخل سید محمدباقر صدر در دایره‌المعارف اسلام (EI2)

. آنچه در پی می‌آید ترجمۀ اختصاصی مدخل شهید سید محمدباقر صدر در دایره‌المعارف اسلام (Encylopaedia Islam)، ویراست دوم است. *** محمدباقر صدر (۱۹۳۴/۵–۱۹۸۰) از اندیشمندان متنفذ در جهان اسلامِ معاصر بود که غالباً از وی به عنوان یکی از درخشان‌ترین عالمان شیعه‌ی اثناعشری در قرن بیستم یاد می‌شود. او که دانش‌آموخته‌ی طراز اولِ نظام سنتیِ حقوق اسلامی (فقاهت) بود، با مکاتب مارکسیسم و لیبرالیسم غربی...

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: شیخ محمدتقی بافقی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل شیخ محمدتقی بافقی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل شیخ محمدتقی بافقی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با جدیدترین پژوهش‌های تاریخی صورت می‌گیرد. *** بافقی، آیت‌الله محمدتقی (1946-1876 / 1365-1292)، یک عالم دینی بود که با مخالفت صریح‌اش با رضاشاهِ پهلوی شناخته می‌شود. حاج محمدباقر در یک خانواده‌ی تاجر در شهر کوچک بافق در نزدیکی یزد به‌دنیا آمد، و...

روحانیت به روایت ایرانیکا: شیخ مؤسس

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل شیخ عبدالکریم حائری یزدی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل شیخ عبدالکریم حائری در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. گفتنی است انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با پژوهش‌های تاریخی درباره‌ی حوزه و روحانیت انجام می‌شود. *** حائری، شیخ عبدالکریم یزدی (زاده ۱۲۷۶ هجری قمری / ۱۸۵۹ میلادی – درگذشته ۱۷ ذی‌القعده ۱۳۵۵ / ۳۰ ژانویه ۱۹۳۷)، از مراجع تقلید برجسته و بنیان‌گذار نهاد آموزش و...

روحانیت به روایت ایرانیکا؛ «آیت‌الله»

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «آیت‌الله» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «آیت‌الله» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. *** آیت‌الله (نشانه‌ی خدا) عنوانی افتخاری‌ست که در کاربرد عامیانه به مجتهدان -مشخصاً سرآمدترین آنان- اعطا می‌شود، و احتمالاً در ارجاع به قرآن 41:53: "سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم." این عنوان ناظر بدین معناست که فردِ دارنده‌ی آن، ویژگی‌هایی از تقوا و تحصیلات دارد...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ ده: دتلف ی. ک. پویْکرت

دتلف ی. ک. پویْکرت (Detlev J. K. Peukert, ۱۹۵۰–۱۹۹۰) تاریخ‌نگار اجتماعی آلمانی و از چهره‌های اثرگذار در پیوند تاریخ شفاهی با مطالعات تاریخ معاصر است. او به عنوان پژوهشگری متعلق به نسل پس از ۱۹۶۸، نگاه تاریخ‌نگاری را از روایت نخبگان به سوی تجربه‌های زیسته‌ی مردم عادی سوق داد. اهمیت پوی‌کرت در تاریخ شفاهی به دلیل تمرکز بر روایت‌های «از پایین» (زندگی روزمره‌ی زیر سایه‌ی رژیم نازی) و ثبت...

معرفی مجلات شاخص تاریخ شفاهی: BIOS

مجلهٔ BIOS – Zeitschrift für Biographieforschung, Oral History und Lebensverlaufsanalysen یک نشریهٔ علمی تخصصی است که از سال ۱۹۸۸ به‌عنوان بستری برای پژوهش‌های زندگینامه‌پژوهی، تاریخ شفاهی و مطالعات مراحل زندگی منتشر می‌شود. این مجله در اکوسیستم تاریخ شفاهی نقش مهمی ایفا کرده و به محققان حوزه‌های مختلف امکان داده است تا جدیدترین دستاوردهای علمی و روش‌شناختی را درباره خاطرات شخصی، روایت‌های زندگینامه‌ای و...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ نُه: رونالد جی. گرل

رونالد جی. گرل (Ronald J. Grele، ۱۹۳۴–۲۰۲۳) تاریخ‌شفاهی‌پژوه برجستهٔ آمریکایی است که نقشی تعیین‌کننده در توسعهٔ نظریه و روش تاریخ شفاهی در قرن بیستم ایفا کرده است. گرل را به عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ شفاهی می‌شناسند و از او با عنوان «پدر تاریخ شفاهی نوین» یاد می‌شود. اهمیت کارنامهٔ او نه تنها به خاطر مدیریت و مشارکت در پروژه‌های مهم تاریخ شفاهی، بلکه به دلیل تلاش‌های...

روحانیت به‌روایت ایرانیکا؛ آقا نجفی قوچانی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آقا نجفی قوچانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی عبدالحسین حائری

. مطلب حاضر ترجمه‌ی اختصاصی مدخل مربوط به آقا نجفی قوچانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی عبدالحسین حائری است. *** آقا نجفی قوچانی، سید محمدحسن‌بن‌محمد (۱۲۹۵-۱۳۶۲/۱۸۷۸-۱۹۴۳)، یک چهره‌ی مذهبی و از حامیان مشروطه‌خواهی بود. او در خانواده‌ای کشاورز در روستای خروا نزدیک قوچان به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتی خود را در آن‌جا گذراند. با وجود بی‌میلی اولیه‌اش، پدرش او را تشویق به...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ هشت: الکساندر فون‌پلاتو

معرفی نویسنده آلکساندر فون پلاتو (Alexander von Plato) تاریخ‌نگار برجستهٔ آلمانی در زمینهٔ تاریخ شفاهی است. او از پایه‌گذاران و مدیران اولیهٔ «انستیتوی تاریخ و زندگی‌نامه» در دانشگاه هاگن آلمان بوده و سال‌ها به‌عنوان استاد مهمان تاریخ در دانشگاه‌های وین و وینیپگ فعالیت کرده است. فون پلاتو علاوه بر تدریس، مدیریت پروژه‌های بین‌المللی تاریخ شفاهی را بر عهده داشته است؛ از جمله «پروژهٔ...

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: سید عبدالهادی شیرازی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل سید عبدالهادی شیرازی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل سید عبدالهادی شیرازی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. *** عبدالهادی شیرازی، آیت‌الله حاج سید (۱۳۰۵–۱۳۸۲ق/۱۸۸۸–۱۹۶۲م)، دانشمند برجسته شیعه در نجف که به خاطر دانش و پارسایی خود شهرت فراوان داشت. پدر وی، میرزا اسماعیل شیرازی، که خود نیز از فقها بود، پسرعموی میرزا حسن شیرازی، مجدد بزرگ، به شمار می‌رفت و در تأسیس مرکز جدیدی...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ هفت؛ آلن نِویس

آلن نویس (Allan Nevins) تاریخ‌نگار و روزنامه‌نگار برجسته‌ی آمریکایی در میانه‌ی سده‌ی بیستم بود که آثار ارزشمندی در زمینه‌ی تاریخ سیاسی، تجاری و اجتماعی ایالات متحده از خود به‌جا گذاشت. او با نگارش زندگی‌نامه‌ها و تاریخ‌نامه‌های دقیق و مستند – از جمله زندگی‌نامه‌ی «گروور کلیولند: مطالعه‌ای در شهامت» و «همیلتون فیش: تاریخ درونی دوران گرنت» – دو بار جایزه‌ی پولیتزر را از آن خود...

در سوگ حافظه‌ی نشر قم

مروری بر زندگی سیداسدالله طباطبایی

سید اسدالله طباطبایی عقدایی در سال ۱۳۲۰ در محله باغ پنبه شهر قم و در خانواده‌ای ریشه‌دار در دین و علم متولد شد. پدر وی از شاگردان حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی(ره) در اراک بود و همین پیشینه علمی و حوزوی، از همان آغاز، فضای تربیتی خانواده را با آموزه‌های دینی و فرهنگی پیوند زد. او آموزش‌های مکتبی را در مکتب‌خانه مرحوم آسیداصغر طاهری آغاز کرد و پس از آن، تحصیلات رسمی خود را در مدرسه حکمت ادامه داد....

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: میرزا مهدی آشتیانی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل میرزا مهدی آشتیانی در دایره‌المعارف ایرانیکا

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل میرزا مهدی آشتیانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. *** آشتیانی، حاج میرزا مهدی، معروف به میرزا کوچک (1306-1372/ 89-1888 تا 53-1952) محققی سرآمد در علوم منقول و معقول -هر دو- بود. پدر او، پیرزا جعفر، هم برادرزاده و هم داماد مجتهد بزرگ، میرزا محمدحسن آشتیانی بود. حاج میرزا مهدی، نخست نزد پدرش -که به‌‌نوبه‌ی خود یک چهره‌ی مهم مذهبی بود-...

مروری بر زندگی مرحوم حجت‌الاسلام و المسلمین محمدصادق صالحی‌منش

محمد صادق صالحی منش، اولین فرمانده سپاه حفاظت ولی امر و استاندار پیشین قم درگذشت. حجت‌الاسلام محمد صادق صالحی‌منش در سال ۱۳۳۸ در شهر یزد و در خانواده‌ای مذهبی دیده به جهان گشود. دو سال بعد، در سال ۱۳۴۰، همراه خانواده به شهر قم مهاجرت کرد؛ مهاجرتی که نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری هویت علمی و انقلابی او ایفا کرد. وی تحصیلات مقدماتی خود را از سال ۱۳۴۵ در قم آغاز و تا مقطع راهنمایی به انجام رساند....

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: آیت‌الله گلپایگانی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آیت‌‌الله‌العظمی سید محمدرضا گلپایگانی

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آیت‌الله‌العظمی سید محمدرضا گلپایگانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی احمد کاظمی موسوی بوده است. انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با پژوهش‌ها درباره‌ی روحانیت صورت می‌گیرد و انتشار آن به‌معنی موافقت با تمامی مندرجات مطلب نیست. *** گلپایگانی، آیت‌الله سید محمدرضابن‌محمدباقر، (متولد 8 ذی‌القعده‌ی 1316/ 20 مارس 1899؛ درگذشت در 24...

روحانیت به‌روایت دایره‌المعارف ایرانیکا: «امام جمعه»

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «امام جمعه» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «امام جمعه» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با پژوهش‌ها درباره‌ی حوزه و روحانیت است و به معنای موافقت با تمام مطالب آن نیست. *** امام جمعه، امام نماز جماعتی است که در ظهر روزهای جمعه اقامه می‌شود. این نماز که شامل دو رکعت است و پیش از آن خطبه‌ای ایراد می‌گردد، معمولاً جایگزین نماز ظهر...

...