یادداشت-مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم

یادداشت

روحانیت به روایت ایرانیکا: شیخ مؤسس

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل شیخ عبدالکریم حائری یزدی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل شیخ عبدالکریم حائری در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. گفتنی است انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با پژوهش‌های تاریخی درباره‌ی حوزه و روحانیت انجام می‌شود. *** حائری، شیخ عبدالکریم یزدی (زاده ۱۲۷۶ هجری قمری / ۱۸۵۹ میلادی – درگذشته ۱۷ ذی‌القعده ۱۳۵۵ / ۳۰ ژانویه ۱۹۳۷)، از مراجع تقلید برجسته و بنیان‌گذار نهاد آموزش و...

روحانیت به روایت ایرانیکا؛ «آیت‌الله»

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «آیت‌الله» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «آیت‌الله» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. *** آیت‌الله (نشانه‌ی خدا) عنوانی افتخاری‌ست که در کاربرد عامیانه به مجتهدان -مشخصاً سرآمدترین آنان- اعطا می‌شود، و احتمالاً در ارجاع به قرآن 41:53: "سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم." این عنوان ناظر بدین معناست که فردِ دارنده‌ی آن، ویژگی‌هایی از تقوا و تحصیلات دارد...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ ده: دتلف ی. ک. پویْکرت

دتلف ی. ک. پویْکرت (Detlev J. K. Peukert, ۱۹۵۰–۱۹۹۰) تاریخ‌نگار اجتماعی آلمانی و از چهره‌های اثرگذار در پیوند تاریخ شفاهی با مطالعات تاریخ معاصر است. او به عنوان پژوهشگری متعلق به نسل پس از ۱۹۶۸، نگاه تاریخ‌نگاری را از روایت نخبگان به سوی تجربه‌های زیسته‌ی مردم عادی سوق داد. اهمیت پوی‌کرت در تاریخ شفاهی به دلیل تمرکز بر روایت‌های «از پایین» (زندگی روزمره‌ی زیر سایه‌ی رژیم نازی) و ثبت...

معرفی مجلات شاخص تاریخ شفاهی: BIOS

مجلهٔ BIOS – Zeitschrift für Biographieforschung, Oral History und Lebensverlaufsanalysen یک نشریهٔ علمی تخصصی است که از سال ۱۹۸۸ به‌عنوان بستری برای پژوهش‌های زندگینامه‌پژوهی، تاریخ شفاهی و مطالعات مراحل زندگی منتشر می‌شود. این مجله در اکوسیستم تاریخ شفاهی نقش مهمی ایفا کرده و به محققان حوزه‌های مختلف امکان داده است تا جدیدترین دستاوردهای علمی و روش‌شناختی را درباره خاطرات شخصی، روایت‌های زندگینامه‌ای و...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ نُه: رونالد جی. گرل

رونالد جی. گرل (Ronald J. Grele، ۱۹۳۴–۲۰۲۳) تاریخ‌شفاهی‌پژوه برجستهٔ آمریکایی است که نقشی تعیین‌کننده در توسعهٔ نظریه و روش تاریخ شفاهی در قرن بیستم ایفا کرده است. گرل را به عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ شفاهی می‌شناسند و از او با عنوان «پدر تاریخ شفاهی نوین» یاد می‌شود. اهمیت کارنامهٔ او نه تنها به خاطر مدیریت و مشارکت در پروژه‌های مهم تاریخ شفاهی، بلکه به دلیل تلاش‌های...

روحانیت به‌روایت ایرانیکا؛ آقا نجفی قوچانی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آقا نجفی قوچانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی عبدالحسین حائری

. مطلب حاضر ترجمه‌ی اختصاصی مدخل مربوط به آقا نجفی قوچانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی عبدالحسین حائری است. *** آقا نجفی قوچانی، سید محمدحسن‌بن‌محمد (۱۲۹۵-۱۳۶۲/۱۸۷۸-۱۹۴۳)، یک چهره‌ی مذهبی و از حامیان مشروطه‌خواهی بود. او در خانواده‌ای کشاورز در روستای خروا نزدیک قوچان به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتی خود را در آن‌جا گذراند. با وجود بی‌میلی اولیه‌اش، پدرش او را تشویق به...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ هشت: الکساندر فون‌پلاتو

معرفی نویسنده آلکساندر فون پلاتو (Alexander von Plato) تاریخ‌نگار برجستهٔ آلمانی در زمینهٔ تاریخ شفاهی است. او از پایه‌گذاران و مدیران اولیهٔ «انستیتوی تاریخ و زندگی‌نامه» در دانشگاه هاگن آلمان بوده و سال‌ها به‌عنوان استاد مهمان تاریخ در دانشگاه‌های وین و وینیپگ فعالیت کرده است. فون پلاتو علاوه بر تدریس، مدیریت پروژه‌های بین‌المللی تاریخ شفاهی را بر عهده داشته است؛ از جمله «پروژهٔ...

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: سید عبدالهادی شیرازی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل سید عبدالهادی شیرازی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل سید عبدالهادی شیرازی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. *** عبدالهادی شیرازی، آیت‌الله حاج سید (۱۳۰۵–۱۳۸۲ق/۱۸۸۸–۱۹۶۲م)، دانشمند برجسته شیعه در نجف که به خاطر دانش و پارسایی خود شهرت فراوان داشت. پدر وی، میرزا اسماعیل شیرازی، که خود نیز از فقها بود، پسرعموی میرزا حسن شیرازی، مجدد بزرگ، به شمار می‌رفت و در تأسیس مرکز جدیدی...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ هفت؛ آلن نِویس

آلن نویس (Allan Nevins) تاریخ‌نگار و روزنامه‌نگار برجسته‌ی آمریکایی در میانه‌ی سده‌ی بیستم بود که آثار ارزشمندی در زمینه‌ی تاریخ سیاسی، تجاری و اجتماعی ایالات متحده از خود به‌جا گذاشت. او با نگارش زندگی‌نامه‌ها و تاریخ‌نامه‌های دقیق و مستند – از جمله زندگی‌نامه‌ی «گروور کلیولند: مطالعه‌ای در شهامت» و «همیلتون فیش: تاریخ درونی دوران گرنت» – دو بار جایزه‌ی پولیتزر را از آن خود...

در سوگ حافظه‌ی نشر قم

مروری بر زندگی سیداسدالله طباطبایی

سید اسدالله طباطبایی عقدایی در سال ۱۳۲۰ در محله باغ پنبه شهر قم و در خانواده‌ای ریشه‌دار در دین و علم متولد شد. پدر وی از شاگردان حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی(ره) در اراک بود و همین پیشینه علمی و حوزوی، از همان آغاز، فضای تربیتی خانواده را با آموزه‌های دینی و فرهنگی پیوند زد. او آموزش‌های مکتبی را در مکتب‌خانه مرحوم آسیداصغر طاهری آغاز کرد و پس از آن، تحصیلات رسمی خود را در مدرسه حکمت ادامه داد....

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: میرزا مهدی آشتیانی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل میرزا مهدی آشتیانی در دایره‌المعارف ایرانیکا

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل میرزا مهدی آشتیانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. *** آشتیانی، حاج میرزا مهدی، معروف به میرزا کوچک (1306-1372/ 89-1888 تا 53-1952) محققی سرآمد در علوم منقول و معقول -هر دو- بود. پدر او، پیرزا جعفر، هم برادرزاده و هم داماد مجتهد بزرگ، میرزا محمدحسن آشتیانی بود. حاج میرزا مهدی، نخست نزد پدرش -که به‌‌نوبه‌ی خود یک چهره‌ی مهم مذهبی بود-...

مروری بر زندگی مرحوم حجت‌الاسلام و المسلمین محمدصادق صالحی‌منش

محمد صادق صالحی منش، اولین فرمانده سپاه حفاظت ولی امر و استاندار پیشین قم درگذشت. حجت‌الاسلام محمد صادق صالحی‌منش در سال ۱۳۳۸ در شهر یزد و در خانواده‌ای مذهبی دیده به جهان گشود. دو سال بعد، در سال ۱۳۴۰، همراه خانواده به شهر قم مهاجرت کرد؛ مهاجرتی که نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری هویت علمی و انقلابی او ایفا کرد. وی تحصیلات مقدماتی خود را از سال ۱۳۴۵ در قم آغاز و تا مقطع راهنمایی به انجام رساند....

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: آیت‌الله گلپایگانی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آیت‌‌الله‌العظمی سید محمدرضا گلپایگانی

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آیت‌الله‌العظمی سید محمدرضا گلپایگانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی احمد کاظمی موسوی بوده است. انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با پژوهش‌ها درباره‌ی روحانیت صورت می‌گیرد و انتشار آن به‌معنی موافقت با تمامی مندرجات مطلب نیست. *** گلپایگانی، آیت‌الله سید محمدرضابن‌محمدباقر، (متولد 8 ذی‌القعده‌ی 1316/ 20 مارس 1899؛ درگذشت در 24...

روحانیت به‌روایت دایره‌المعارف ایرانیکا: «امام جمعه»

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «امام جمعه» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «امام جمعه» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با پژوهش‌ها درباره‌ی حوزه و روحانیت است و به معنای موافقت با تمام مطالب آن نیست. *** امام جمعه، امام نماز جماعتی است که در ظهر روزهای جمعه اقامه می‌شود. این نماز که شامل دو رکعت است و پیش از آن خطبه‌ای ایراد می‌گردد، معمولاً جایگزین نماز ظهر...

روحانیت به‌روایت دایره‌المعارف ایرانیکا: شیخ جعفر کاشف‌الغطاء

. مطلب زیر ترجمه‌ی اختصاصی مدخل مربوط به شیخ جعفر کاشف‌الغطاء در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. *** کاشف‌الغطاء، جعفر بن خضر نجفی (متولد نجف، ۱۱۵۶ق/۱۷۴۳م؛ متوفی نجف، ۱۲۲۷ق/۱۸۱۲م)، فقیه و دانشمند شیعه، که نفوذ گسترده‌ای در عراق و ایران داشت. لقب وی که به معنای «بردارندهٔ پرده» است، به یکی از مشهورترین آثار او، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء («برداشتن...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ شش: لیندا شوپس

«I consider oral history a social practice more so than a research tool and interviews as a civic resource.» «من تاریخ شفاهی را بیش از آنکه یک ابزار پژوهشی بدانم، یک کنش اجتماعی قلمداد می‌کنم و مصاحبه‌ها را سرمایه‌ای برای جامعه می‌دانم.» این گفته به‌خوبی نگرش لیندا شوپس (Linda Shopes) را نشان می‌دهد؛ او تاریخ شفاهی را نه صرفاً روشی برای گردآوری داده‌ها، بلکه عملی اجتماعی و مشارکتی می‌داند که هدف آن درگیر کردن جامعه در روایت...

«ابوالمساجد»

ماجرای بنای مسجد اعظم در خاطرات مرحوم حسین لرزاده

. آنچه در پی می‌آید بخشی از خاطرات مرحوم حسین لرزاده، معمار مسجد اعظم است که در کتاب ماجرای معماری سنتی ایران در خاطرات استاد حسین لرزاده، به‌کوشش حسین مفید، مهناز رئیس‌زاده منتشر شده است. "در سال 1371، 1372 قمری از طرف حضرت آقای بروجردی برای ساختن مسجدی در جوار حرم مطهر حضرت معصومه [س] شروع به مقدمات و تهیه زمین کردند. آقای بروجردی نماز بر روی قبرستان را کراهت داشتند و بیشتر...

چهره‌های شاخص تاریخ شفاهی؛ پنج: لوتس نیتهامر

«وضعیت کنونی پس از وقایع بزرگ گاهی همچون «پایان تاریخ» تفسیر می‌شود، اما می‌توان آن را به‌مثابه فرصتی دید برای بازاندیشی در روایات حاکم و کشف داستان‌های واقعی مردم.» این جمله از نیتهامر نشان می‌دهد که او به بحران مفهوم «پایان تاریخ» توجه دارد و تأکید می‌کند تاریخ فقط از منظر روایت رسمی تمام نمی‌شود؛ بلکه باید به نقل‌ها و تفسیرهای مردمان عادی نیز پرداخته شود. نیتهامر در...

روحانیت به‌روایت ایرانیکا: «حجت‌الاسلام»

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «حجت‌الاسلام» در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

. مطلب زیر ترجمه‌ی اختصاصی مدخل «حجت‌الاسلام در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. این مطلب صرفاً جهت آشنایی با تازه‌ترین پژوهش‌ها در زمینه‌ی حوزه و روحانیت منتشر می‌شود. *** عنوان «حجت‌الاسلام» (به‌معنای لغوی: دلیل و برهان اسلام) عنوانی است که به علمای شیعه اعطا می‌شود. این عنوان در آغاز، صرفاً جنبه‌ی تشریفاتی داشت، اما به‌تدریج به عنوان نشانه‌ای از...

آیت‌الله بروجردی به‌روایت ایرانیکا

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آیت‌الله سید حسین بروجردی در دایره‌المعارف ایرانیکا

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل آیت‌الله‌العظمی سید حسین بروجردی در دایره‌المعارف ایرانیکا به‌قلم حامد الگار است. ** بروجردی، آیت‌الله حاج آقا حسین طباطبایی (۱۲۹۲-۱۳۸۰/۱۸۷۵-۱۹۶۱)، زعیم حوزه‌ی علمیه قم به مدت هفده سال و مرجع تقلید علی‌الاطلاق جهان تشیع به مدت پانزده سال بود. وی در صفر ۱۲۹۲/مارس-آوریل ۱۸۷۵ در شهر بروجرد در غرب ایران به دنیا آمد. خانواده‌اش اهل علم بودند و نسب خود را با...

...