روحانیت بهروایت ایرانیکا؛ آقا نجفی قوچانی
ترجمهی اختصاصی مدخل آقا نجفی قوچانی در دایرهالمعارف ایرانیکا، نوشتهی عبدالحسین حائری
اشاره.
مطلب حاضر ترجمهی اختصاصی مدخل مربوط به آقا نجفی قوچانی در دایرهالمعارف ایرانیکا، نوشتهی عبدالحسین حائری است.
***
آقا نجفی قوچانی، سید محمدحسنبنمحمد (۱۲۹۵-۱۳۶۲/۱۸۷۸-۱۹۴۳)، یک چهرهی مذهبی و از حامیان مشروطهخواهی بود. او در خانوادهای کشاورز در روستای خروا نزدیک قوچان به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتی خود را در آنجا گذراند. با وجود بیمیلی اولیهاش، پدرش او را تشویق به ادامه تحصیل کرد و در سال ۱۸۹۰ به جمع اهل علم قوچان پیوست. او بهمدت سه سال در قوچان بهشیوهی سنتی درس خواند، سپس دو سال در مشهد (۱۸۹۳-۱۸۹۵) و پنج سال در اصفهان (۱۸۹۵-۱۹۰۰) تحصیل کرد. آقا نجفی در اصفهان، منطق، اصول، فلسفه و فقه را نزد اساتید برجستهای همچون آخوند کاشی، شیخ عبدالکریم گزی، میرزا جهانگیرخان قشقایی، و شیخ محمدتقی آقا نجفی فرا گرفت. سپس او به نجف رفت و در آنجا دروس فقه و اصول را نزد علمای برجستهای چون آخوند ملا محمدکاظم خراسانی و میرزا فتحالله شیخالشریعه اصفهانی فراگرفته، فلسفهی اسلامی را نزد شیخ محمدباقر اصطهباناتی آموخت. در نجف، آقا نجفی زندگی ساده و پرهیزکارانهای را همراه فقر شدید سپری کرد؛ مخارج روزمرهی او با حدود 38 تومان میگذشت. او در سن سی سالگی به درجهی اجتهاد رسید. دیدگاههای او دربارهی مسائل مذهبی نزدیک به دیدگاههای استاد اصلیاش، آخوند خراسانی بود؛ کسی که آقا نجفی احترام ویژهای برای او قائل بود.
در جریان انقلاب مشروطه (۱۳۲۴-۲۷/۱۹۰۶-۰۹)، آقا نجفی از مشروطهخواهی [آخوند] خراسانی حمایت کرد و حتی در سال ۱۳۲۶/۱۹۰۸ رسالهی عذر بدتر از گناه را در دفاع از آن نوشت. او، همراه خراسانی و پیروانش در اعتراض به مداخلهی انگلیسی-روسی (۱۳۲۷/۱۹۰۹ و ۱۳۲۹/۱۹۱۱) شرکت داشت (عبدالحسین حائری، تشیع ومشروطهخواهی در ایران: مطالهای از نقشِ ایرانیان ساکن عراق در سیاست ایران، لایدن، 1988، صص87-96 .114-20) او تا درگذشت پدرش در سال 1338/1919 در نجف ماند، و پس از آن به قوچان برگشت؛ جایی که او بهزودی بهعنوان یک مرجع دینی شناخته شد و تا زمان درگذشتاش در آنجا باقی ماند. در دو واقعهی جداگانه در 1925 و 1942، زندگی مردم قوچان توسط نیروهای مهاجمی که توسط دشمنان محلی در بجنورد حمایت میشدند بهخطر افتاد؛ و گفته شده است که آقا نجفی نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از خونریزیها داشت (ر. ع. شاکری، جغرافیای تاریخی قوچان شامل قوچان قدیم (خبوشان) و قوچان جدید، مشهد، 1346/ 1967، صص. 70و79). آقا نجفی چندین کتاب تألیف کرد که گویا هیچیک از آنها تا همین اواخر منتشر نشدند. مهمترین این آثار برای تاریخ ایران مدرن، زندگینامهی خودنوشت او، سیاحت شرق بود (ویراستهی ر.ع. شاکری، مشهد، 1351/1972) که از تولد او تا سال 1928 را پوشش میداد. این کتاب، مشتمل بر اطلاعات جزئیای از فعالیتهای ایرانیان ساکن عراق در طول انقلاب مشروطه است. کتاب دیگر او، سیاحت غرب (ویراستهی ر.ع. شاکری، مشهد، 1349/ 1970) در حالت یک کتاب خاطره نوشته شده است اما با اخلاقیات و زندگی پس از مرگ سروکار دارد. کارهای دیگر آقا نجفی عبارتاند از شرح ترجمهی رسالهی تفاحیهی ارسطو (1935)، سفری کوتاه به آبادیهای اطراف قوچان و شرح دعای صباح (1327/1909)، و شرح کفایه الاصول آخوند ملا محمدکاظم خراسانی.
همرسانی
مطالب مرتبط
جدیدترین مطالب
15 دیماه در گذر تاریخ
پربازدیدها
پرونده ویژه
شبکههای اجتماعی
نظر شما