روحانیت به‌روایت ایرانیکا: میرزا مهدی آشتیانی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل میرزا مهدی آشتیانی در دایره‌المعارف ایرانیکا

اشاره.

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل میرزا مهدی آشتیانی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. 
***

 آشتیانی، حاج میرزا مهدی، معروف به میرزا کوچک (1306-1372/ 89-1888 تا 53-1952) محققی سرآمد در علوم منقول و معقول -هر دو- بود. پدر او، پیرزا جعفر، هم برادرزاده و هم داماد مجتهد بزرگ، میرزا محمدحسن آشتیانی بود. حاج میرزا مهدی، نخست نزد پدرش -که به‌‌نوبه‌ی خود یک چهره‌ی مهم مذهبی بود- به تحصیل پرداخت و سپس نزد میرزا مسیح طالقانی، آخوند ملا عبدالرسول، آقا سید عبدالکریم، میر نجم‌الدوله، میرزا جهان‌بخش و آقا شیخ محمدحسین تحصیلات‌اش را ادامه داد. در پانزده سالگی، او اجازه‌‌هایی در موضوعات گوناگون از این استادان گرفت و تحصیلات‌اش را نزد بزرگ‌ترین استاد حکمت در آن روزگار، میرزا ابوالحسن جلوه پی گرفت. او، پس از درگذشت جلوه در سال 1314/1897، تحصیلِ حکمت را ادامه داد تا وقتی که در سال 1327/1909، برای تکمیلِ دانشِ فقهی‌اش به نجف رفت. در نجف، او به حلقه‌ی آخوند ملا محمدکاظم خراسانی پیوست، اما وضعیت سلامتی‌اش، او را به‌زودی وادار به بازگشت به ایران کرد. دو سال بعد، او به نجف بازگشت؛ این‌ بار برای تحصیل نزد آخوند ملا محمدکاظم یزدی، کسی که به او اجازه‌ی اجتهاد داد. بعدتر، او نزد فقیهان دیگری همچون آیت‌الله ضیاءالدین عراقی، آیت‌الله ابوالحسن اصفهانی، و میرزا حسین نائینی تحصیل کرد، و همگیِ انان به او اجازه‌ی اجتهاد دادند. [سپس] او تدریس فقه و حکمت -هر دو- را آغاز کرد. با این‌حال، در نهایت، او در تهران اقامت گزید و در آن‌جا او فعالیت علمی‌اش را به‌انجام رساند؛ اقامتی که گه‌گاه، با سفرهایی به بخارا (که گفته می‌شد که مدتی کوتاه در آن‌جا تدریس می‌کرده است)، مصر و اروپا همراه بود. هم‌چنین، او یک سال را در قم گذراند و به تعداد زیادی از طلاب -از جمله به میرزا محمدعلی شاه‌آبادی، که بعدها یکی از استادانِ حکمت آیت‌الله خمینی شد- حکمت تدریس کرد. آثار باقی‌مانده از او به‌طور عمده شرح‌هایی بر آثاری در حکمت (شرح منظومه‌ی ملاهادی سبزواری، الاسفار الاربعه‌ی ملاصدرا، و الشفای ابن‌سینا)، و فقه (کفایه‌ الاصول آخوند ملا محمدکاظم خراسانی، و المتاجر شیخ مرتضی انصری) هستند. او هم‌چنین یک اثر مبتکرانه، رساله‌ای بر وحدت الوجود نوشت. او در تهران، در سال 1372/ 53-1952، براثر یرقان مزمن درگذشت و پیکرش برای خاکسپاری به قم منتقل شد.

هم‌رسانی

---

مطالب مرتبط