روحانیت به‌روایت ایرانیکا: سید عبدالهادی شیرازی

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل سید عبدالهادی شیرازی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار

اشاره.

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل سید عبدالهادی شیرازی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است.

***

عبدالهادی شیرازی، آیت‌الله حاج سید (۱۳۰۵–۱۳۸۲ق/۱۸۸۸–۱۹۶۲م)، دانشمند برجسته شیعه در نجف که به خاطر دانش و پارسایی خود شهرت فراوان داشت. پدر وی، میرزا اسماعیل شیرازی، که خود نیز از فقها بود، پسرعموی میرزا حسن شیرازی، مجدد بزرگ، به شمار می‌رفت و در تأسیس مرکز جدیدی برای تعلیم و هدایت شیعیان در سامرا با او همکاری کرده بود. میرزا اسماعیل اندکی پس از تولد عبدالهادی درگذشت و تربیت وی ابتدا برعهدهٔ خود میرزا حسن و سپس یکی از پسران او، میرزا علی، قرار گرفت که اصول فقه و مبانی اجتهاد را به عبدالهادی آموخت.
در سال ۱۳۲۶ق/۱۹۰۸م، عبدالهادی به نجف رفت و به مدت چهار سال در آنجا اقامت گزید و نزد استادان برجسته‌ای همچون آخوند ملا محمدکاظم خراسانی و شیخ‌الشرع اصفهانی به تحصیل پرداخت.
در اوایل دههٔ ۱۹۲۰م، به کربلا رفت و به جمع علمای شیعه‌ای پیوست که علیه اشغال عراق توسط بریتانیا جهاد می‌کردند. در این نهضت، به ویژه با میرزا محمدتقی شیرازی، دیگر فرزند میرزا حسن، همکاری داشت. پس از سرکوب جنبش جهاد، به نجف بازگشت و به ادامهٔ تحصیل فقه، این بار به طور خاص تحت ارشاد شیخ‌الشرع اصفهانی، پرداخت.
پس از وفات استادش در سال ۱۳۳۹ق/۱۹۲۱م، خود به تدریس فقه پرداخت و به سرعت شهرت و محبوبیت فراوانی یافت.
با وجود تمایل نداشتن به پذیرش بار سنگین مرجعیت، سرانجام به اصرار نزدیکانش، به انتشار رسالهٔ فقهی خود رضایت داد و بدین ترتیب آمادگی خود را برای مرجع تقلید شدن اعلام کرد. در پی این اقدام، شمار بسیاری از مردم، به ویژه در عراق، از وی تقلید کردند و شهرت او به‌ویژه در جریان مبارزهٔ شیعیان با رژیم عبدالکریم قاسم و حزب کمونیست عراق، به اوج رسید؛ چنان‌که فتوای مشهور او به تاریخ ۸ شوال ۱۳۷۹ق/۵ آوریل ۱۹۶۰م که کمونیسم را «گمراهی و الحاد» اعلام کرد، نمونه‌ای از این نقش‌آفرینی است.
عبدالهادی شیرازی در سال ۱۳۶۹ق/۱۹۵۰م بینایی خود را از دست داد و اندکی بعد به تهران سفر کرد تا تحت درمان قرار گیرد. درمان مؤثر واقع نشد، اما این سفر و دیدارهای بعدی او از قم و مشهد، موجب گسترش حوزهٔ نفوذ و مرجعیت او در ایران گردید و فرصتی برای تجدید دیدار با آیت‌الله بروجردی فراهم ساخت.
پس از وفات بروجردی در مارس ۱۹۶۱م، عبدالهادی شیرازی مسئولیت توزیع نان میان نیازمندان نجف و نیز – مهم‌تر از آن – بخشی چشمگیر از پیروان بروجردی در ایران را بر عهده گرفت. برخی حتی پیش‌بینی کردند که به زودی نفوذی همتراز با بروجردی خواهد یافت.
اما پیش از تحقق این پیش‌بینی‌ها، در ۱۰ صفر ۱۳۸۲ق/۱۳ ژوئیه ۱۹۶۲م درگذشت و در حرم میرزای شیرازی در نجف به خاک سپرده شد.
او سه پسر از خود به یادگار گذاشت که همگی از عالمان دین‌اند؛ دو تن از آنان در نجف اقامت دارند و دیگری در تهران ساکن است. همچنین اشعاری به زبان فارسی و مجموعه‌ای از رسالات فقهی به زبان‌های فارسی و عربی از او به جای مانده است.

منابع:
آقا بزرگ تهرانی، عالم‌الشیعه، نجف، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۲م، ج ۱/۳، صص ۱۲۵۱–۱۲۵۵.
محمد حرزالدین، معارف الرجال فی تراجم العلماء والأدباء، نجف، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م، ج ۲، صص ۷۷–۸۱.
محمد شریف رازی، گنجینهٔ دانشمندان، قم، ۱۳۵۴ش/۱۹۷۵م، ج ۷، ص ۲۷۱.

هم‌رسانی

---

مطالب مرتبط