یادداشت-مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم

یادداشت

شیخ محمود حلبی و انجمن حجتیه به‌روایت ایرانیکا

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل محمود حلبی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی محمود صدری

مطلب زیر ترجمه‌ی اختصاصی مدخل مربوط به محمود حلبی در دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی محمود صدری است. انتشار این مطلب صرفاً جهت بازتاب‌دادنِ پژوهش‌ها در خصوص تاریخ حوزه‌ی علمیه صورت می‌پذیرد. *** حلبی، شیخ محمود (تولد در مشهد، 13 رجب 1318/ 6 نوامبر 1900؛ درگذشت در تهران، 26 دی 1377/ 16 ژانویه‌ی 1998)، روحانی‌ای کاریزماتیک و بنیان‌گذار انجمن حجتیه بود. شیخ محمود حلبی خراسانی در مشهد به‌دنیا...

آقا بزرگ به‌روایت ایرانیکا

ترجمه‌ی اختاصی مدخل آقا بزرگ تهرانی در دایره‌المعارف ایرانیکا

آنچه در پی می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل مربوط به آقا بزرگ تهرانی از دایره‌المعارف ایرانیکا، نوشته‌ی حامد الگار است. **** آقابزرگ تهرانی، شیخ محمدمحسن (1389-1293/ 1970-1876) محقق و کتاب‌شناس شیعه بود. او در یازده ربیع‌الاول 1293، شش آوریل 1876 در خانواده‌ای بازرگان در تهران که دارای علایق مذهبیِ قدرتمندی بودند به‌دنیا آمد. پدر او، حاج‌علی، به شکلی فعال در [نهضت] تحریم تنباکو در 1308/1891 شرکت کرد و بعدتر، کتابی...

آرمان‌های والا در اسلام است، نه در بحمدون

ترجمه‌ی اختصاصی مدخل شیخ محمدحسین کاشف‌الغطاء در دایره‌المعارف ایرانیکا

آنچه در ادامه می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی مدخل محمدحسین کاشف‌الغطاء در دایره‌المعارف ایرانیکاست که به‌قلم حامد الگار نوشته شده است. انتشار این مطلب صرفاً جهت آشنایی با پژوهش‌های غربی در خصوص تاریخ ایران و تاریخ حوزه صورت می‌پذیرد. **** کاشف‌الغطاء، محمدحسین بن علی بن رضا بن موسی (زاده نجف، ۱۸۷۷م؛ درگذشته کارند، ۱۹۵۴م)، یکی از برجسته‌ترین نوادگان فقیه بزرگ شیعه در اوایل دوره قاجار، شیخ...

"مهم‌ترین عامل نبود آزادی سیاسی بود"

روایتی از علینقی عالیخانی، از مجموعه‌ی تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد

"... در کمیسیون‌هایی که برای تهیه قطعنامه کنفرانس رامسر تشکیل شد از چند نفر از رؤسای دانشگاه‌ها از جمله دکتر امین و من هم دعوت شد که در کمیسیون مربوط به استقرار پلیس در دانشگاه شرکت بکنیم و ما دو نفر صریحا گفتیم که با چنین عملی مخالف هستیم و حاضر نیستیم در چنین کمیسیونی حضور داشته باشیم. و اگر هم در کنفرانس رسمی در حضور اعلیحضرت سؤالی بشود حاضریم مخالفت خود را از نو ابراز داریم. این امر مورد...

"خدا از بالا تا پایین برای من ثابت شد!"

روایتی از نماز باران آیت‌الله سید محمدتقی خوانساری، به‌مناسبت سالروز درگذشت ایشان

"[وقتی آیت الله محمد تقی خوانساری نماز خواند ] باران حدود یک ساعتی بارید. قبلش هیچ اثری از باران نبود و حتی احتمال عادی باران هم نمی رفت. آن را همه به غیر عادی بودن حمل کردند. خدا رحمت کند مرحوم حاج آقا شهاب اشراقی را! می گفت: خدا از بالا تا پایین، برای من ثابت شد! در آنجا آسید محمد تقی خوانساری منبر رفت. مرحوم آقای آمیرزا محمد تقی اشراقی هم منبر رفت و این شعر را هم خواند: ما بدین در نه پی...

آق ابول

روایتی از استاد سید عباس اسماعیلی طبا

"شخصی بود به نام سید ابوالفضل که مردم به اختصار او را «حاج ابول» صدا می‌زدند. قد بلند و صدای رسایی داشت. کلاه سبز و قبای سنتی به تن میکرد. اهل چاوشی‌خوانی و ذکر بود. هر شب، پیش از نماز در مسجد امام حسن عسگری جلو می‌آمد و با صدای بلند می‌گفت: «مسلمان‌ها، یک صلوات بفرستید!» همه صلوات می‌فرستادند. بعد دستانش را بالا می‌برد و با لحن خاصی می‌گفت:«ای خدایی که آسمان‌ها را بی‌ستون...

غول شیعه از چراغ خارج می‌شود

ترجمه‌ی اختصاصی فصلی از کتاب "جنگجویان خداوند: درونِ نبرد سی‌ساله‌ی حزب‌الله علیه اسرائیل"، نوشته‌ی نیکلاس بلانفورد

آنچه در ادامه می‌آید ترجمه‌ی اختصاصی فصل نخست کتاب "جنگجویان خداوند: درونِ نبرد سی‌ساله‌ی حزب‌الله علیه اسرائیل"، نوشته‌ی نیکلاس بلانفورد است. ترجمه‌ی حاضر به‌مناسبت سالروز ربایش امام موسی صدر منتشر می‌شود و از آغاز فصل تا هنگام روایت ربوده‌شدن او را دربرمی‌گیرد. مشخصات کامل کتاب مذکور چنین است: Nicholas Blanford, Warrios of God: Inside Hezbollah's Thirty-Years Struggle Against Israel, 2011 انتشار مطلب حاضر برای...

"تا سلطه‌ی اجانب از مملکت قطع نشود آزادی و دموکراسی و ترقی و تعالی تحقق‌پذیر نیست."

یادداشت علی‌اکبر دهخدا در حمایت از دولت محمد مصدق

مطلب زیر متن یادداشت علی‌اکبر دهخدا، منتشره در شماره‌ی 1136 روزنامه‌ی باختر امروز به‌تاریخ 9 تیرماه 1332 است. **** چند کلمه با مخالفین دولت استاد دانشمند و علامه محترم علی‌اکبر دهخدا یکی از بنیان‌گذاران مشروطیت ایران و از مفاخر ادبی و از قیافه‌های برجسته فرهنگ کشور ما بشمار می‌روند. مقاله‌ زیر را برای درج در «باختر امروز» فرستاده‌اند که با اظهار تشکر از نویسنده‌ کهنسال عیناً از نظر...

مشایه در آینه‌ی مردم‌نگاری

ترجمه‌ی فصلی از کتاب "فرهنگ‌های سفر اسلام معاصر"، انتشارات راتلج

مطلب زیر ترجمه‌ی اختصاصی فصلی از کتاب فرهنگ‌های سفر اسلام معاصر: اعمال، پیچیدگی‌ها و مسائلِ پیش‌ رو است که به‌بحث در خصوص پیاده‌روی اربعین می‌پردازد. که در سال 2023 توسط انتشارات راتلج و به‌ویراستاری سی. مایکل هال، سیامک سیفی و مصطفی رسولی‌منش منتشر شده است. انتشار این مطلب جهت آگاهی از پژوهش‌های جدید انجام می‌شود. مشخصات انگلیسی کتاب از این قرار است: C. Michael Hall, Siamak Seyfi, S. Mostafa...

روایت اسیران عراقی از زندگی خود در ایران

ترجمه‌ی فصلی از کتاب لحظات سکوت: اصالت در بیان‌های فرهنگی جنگ ایران و عراق

ترجمه‌ی فصلی از کتاب لحظات سکوت: اصالت در بیان‌های فرهنگی جنگ ایران و عراق، ویراسته‌ی آرتا خاکپور، محمدمهدی خرمی، شعله وطن‌آبادی، انتشارات دانشگاه نیویورک، 2016 Moments of Silence Authenticity in the Cultural Expressions of the Iran-Iraq War, 1980–1988 میان خیانت و پایداری: روایت اسیران عراقی از زندگی خود دینا رزق خوری دو تصویر نمادین، معنای متفاوتی را که دولت‌های ایران و عراق به پیکرهٔ «اسیر جنگی» نسبت می‌دادند،...

مدخل سید محمدکاظم عصار در دایره‌المعارف ایرانیکا

عصار، سید محمدکاظم (تولد در 1302/ 85-1884؛ درگذشت در تهران، 19 دی 1353/ 8 ژانویه‌ی 1975)، محقق برجسته‌ی شیعه و استاد فلسفه در دانشگاه تهران بود، کسی که به بازنگری در قانون مدنی جدید که در زمان علی‌اکبر داور تنظیم شده بود پرداخت تا از انطباق آن با فقه شیعه اطمینان حاصل کند. (در مورد اختلاف‌نظر در تاریخ‌ها، نک: سال‌نامه، ص312؛ آشتیانی، 1997، ص154.) پدر او، سید محمدبن‌محمود اهل لواسان (درگذشت در 1937)، یک محقق و...

ابوعمار در تهران؛ به‌روایت حجت‌الاسلام سید هانی فحص

روایتی از سفر یاسر عرفات به تهران و تأسیس سفارت فلسطین در ایران (1357)

- مطلب حاضر ترجمه‌ای خلاصه‌گون است از روایت مرحوم حجت‌الاسلام سید هانی فحص از سفر یاسر عرفات به تهران، که نخستین‌بار در مجلة الدراسات الفلسطینیة منتشر شده است. «درود بر خمینی، سلام بر عرفات»؛ نخستین‌بار این شعار را در فرودگاه تهران شنیدیم، همان‌گاه که هواپیما بر زمین نشست و هر که خبر را شنیده بود سراسیمه خود را به فرودگاه رساند تا به خیل کارکنان بیفزاید. تالار استقبال چنان از چهره‌ها،...

"من بررسی کردم و دیدم این گرگ (اشاره به شرق) دندان‌هایش کوتاه‌تر است."

سیدعلی اکبر برقعی به روایت آیت‌الله محمد آل اسحاق

- به‌مناسبت سالروز درگذشت آیت‌الله سید علی‌اکبر برقعی قمی (1366) "آیت‌الله برقعی از دوستان نزدیک بنده بود و نسبت به من لطف فراوانی داشت. من ارتباط علمی نزدیکی با ایشان داشتم. گواهی می‌دهم یک مجتهد صاحب‌نظر، سیاستمداری اسلامی و همچنین نویسنده و گوینده‌ای برجسته در عرصه معارف دینی و اجتماعی بود. پیش از حوادث کنگره برلین یک روز که به دیدارشان رفته بودم، دیدم مشغول خالی کردن آب حوض خانه‌ است. از...

تو که پدرت روشنفکر بود، چرا گذاشت آخوند بشی؟!

خاطره‌ای از شیخ علی صفایی حائری (عین‌صاد)

در حدود سال ۴۵ بود، من در صحن نو در یکی از مقبره‌ها درسی داشتم که حدود ساعت ده با یک استاد خصوصی می خواندم. من روبه‌روی مقبره، کنار میله‌هایی که بر سر قبرها می‌گذاشتند نشسته و منتظر بودم تا استاد بیاید و درسم را بگوید. آن طرف‌تر هم چند نفر از مرده‌خورها و مقبره‌چی‌ها نشسته بودند و کنار آفتاب گرم و مطبوع، صحبتشان گرم و سرد و گُم بود. در این اثنا یک نفر پیرمرد آمد که به من اسمش رسیده بود و...

روایت‌هایی از سیره علمی و اخلاقی علامه طباطبائی

برشی از خاطرات آیت‌الله محمد مومن

پیرامون حیات علمی و اخلاقی علامه سید محمدحسین طباطبایی مطالب بسیاری گفته و شنیده شده است. در همین زمینه مرحوم آیت‌الله محمد مومن در کتاب خاطرات خود که توسط «مرکز اسناد انقلاب اسلامی» منتشر شده است روایت‌های جالبی از سیره اخلاقی استادش نقل می‌کند که در ادامه می‌خوانید. وقتی چنین افکاری سراغتان آمد بگویید: یا الله! آیت‌الله مومن می‌گوید: وجود مرحوم علامه تجسم اسلام بود. ایشان...

تفاوت ویژگی‌های درس آیت‌الله سیدمحمد داماد و امام خمینی

برشی از خاطرات آیت‌الله محمد مومن

آیت‌الله سید محمد محقق داماد، فرزند سید جعفر در سال 1325 ق در اردکان یزد به دنیا آمد. پس از مدتی به یزد مهاجرت کرد و نزد اساتیدی چون سید احمد مدرس، سید یحیی واعظ، سید حسین باغ گندمی به تکمیل ادبیات و سطح پرداخت. سپس با توصیه استادش شیخ غلامرضا یزدی، به قم هجرت کرد و از درس اساتید بزرگ حوزه بهره گرفت. ایشان در سال 1341 قمری یعنی در حدود شانزده سالگی به دروس حضرات آیات: حضرت سید علی یثربی کاشانی، سید...

روایت کوتاهی از زندگی آیت‌الله میرزا محمد ثقفی

برشی از خاطرات آیت‌الله بدلا

آیت‌الله حاج میرزا محمد ثقفی – پدر گرامی همسر حضرت امام خمینی(ره) – روز 18 مردادماه 1364 به ملکوت اعلی پیوست. آیت‌الله سید حسین بدلا درباره شخصیت علمی و اخلاقی ایشان می‌گوید: «میرزا محمد ثقفى از جمله کسانى بودند که من در مدرسه دارالشفاء در خدمتشان بودم. ایشان قبل از هجرت به قم در مسجدى واقع در محله حیاط شاهى، پیش‌نماز بودند. در آن ایام در تهران مدرسه‌اى به نام سپهسالار قدیم وجود داشت که در...

روایت آیت‌الله طاهری خرم‌آبادی از رابطه‌ی مردم و روحانیت

برشی از خاطرات آیت‌الله طاهری خرم‌آبادی

مراجعه مردم خرم‌آباد به علما و روحانیون همیشه زیاد بوده است. اصولا مراجعه مردم به علما برای انجام عقود شرعی خود، مانند: ازدواج، طلاق و معاملات، بیشتر از محاضر بوده است. منزل علما از صبح تا غروب، مرکز این نوع مراجعات بوده و مردم به دلیل اعتماد به روحانیت؛ نزاع‌های شخصی، خانوادگی و قبیله‌ای خود را نزد آن‌ها حل و فصل می‌کردند. تا جایی که علما به دلیل اشتغالات فراوان و کمبود وقت، خودشان نمی‌رسیدند...

امام گفت: از آقای بروجردی تقلید کنید

برشی از خاطرات آیت‌الله مهدوی کنی

آیت‌الله مهدوی کنی در سال 1327 با امام خمینی آشنا شد و از آن پس علاقه وی به ایشان روز به روز بیشتر شد. به طوری که به گفته خودش، کلاس‌های درس امام و آیت‌الله بروجردی را بیش از دیگر کلاس‌ها دوست می‌داشت. وی در بخشی از کتاب خاطرات خود که توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است درباره آشنایی خود با امام خمینی در سال 1327 می‌گوید: «اولین آشنایی بنده با حضرت امام در سال 1327 در مدرسه فیضیه رخ داد. به...

گذری بر زندگی و مبارزات آیت‌الله عباسعلی اختری

آیت‌الله عباسعلی‌ اختری‌ در 1318ش‌ در شهرستان‌ سمنان‌ و در خانواده‌ای‌ روحانی‌ به‌ دنیا آمد. او تحصیلات‌ خود را تا اخذ دیپلم‌ در زادگاه‌ خود ادامه‌ داد سپس تحصیلات‌ حوزوی‌ را در حوزه‌ی‌ علمیه‌ی‌ مشهد آغاز کرد و بیست‌ سال‌ در آن‌ حوزه‌ به‌ تحصیل‌ و تدریس‌ پرداخت‌. بعد از آن به‌ حوزه‌ی‌ علمیه‌ی‌ قم‌ رفت‌ و در درس‌های‌ خارج‌ فقه‌ و اصول‌ مراجع‌ قم‌ شرکت‌ کرد معظم‌له در...