ترامپ و ماشینهای کشتار
مروری بر کتاب «ماشینهای کشتار: ترامپ، حقوق جنگ، و آیندۀ مصونیت نظامی» نوشتۀ توماس گیفت (2025)
درآمد: پرسشی بیپاسخ در قلب نظم جهانی
چه میشود اگر رهبر یک دولت دموکراتیک غربی، نه در خفا و پنهانکاری، که آشکارا و بیپروا، حقوق جنگ را به سخره بگیرد؟ اگر همان هنجارهایی که برای مهار خشونت و حفظ کرامت انسانی در میدان نبرد طراحی شدهاند، در برابر چشمان جهانیان لگدمال شوند، چه بر سر نظم حقوقی بینالمللی خواهد آمد؟ کتاب «ماشینهای کشتار: ترامپ، حقوق جنگ، و آیندۀ مصونیت نظامی» نوشتۀ توماس گیفت، دانشیار علوم سیاسی در کالج دانشگاهی لندن، تلاشی است برای پاسخ به همین پرسشها.
این کتاب که از سوی انتشارات معتبر دانشگاه کمبریج منتشر شده، روایتی است از نحوۀ به چالش کشیده شدن حقوق بینالملل بشردوستانه از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین و کنونی ایالات متحده. گیفت در این پژوهش، با بهرهگیری از مطالعات موردی عمیق و تحلیلهای نظرسنجی اصیل، نشان میدهد که چگونه ترامپ با اتکا بر رسانههای راستگرا و متحدانش در کنگره، هنجارهای دیرپای حقوق جنگ را نه در سایه، که در روشنایی روز هدف حمله قرار داده است.
دربارۀ نویسنده: معمار پل میان دانشگاه و افکار عمومی
توماس گیفت، دانشیار علوم سیاسی در دانشکدۀ سیاستگذاری عمومی کالج دانشگاهی لندن (UCL) و مدیر بنیانگذار «مرکز سیاست ایالات متحده» (CUSP) در این دانشگاه است. او از برجستهترین صداها در بریتانیا برای تفسیر سیاست آمریکا برای مخاطبان جهانی به شمار میرود.
حضور پررنگ او در رسانههای بینالمللی، از جمله وال استریت ژورنال، واشنگتن پست، نیویورک تایمز، نیوزویک، آتلانتیک، پولیتیکو، بیبیسی، سیانان، بلومبرگ و انپیآر، گواهی بر جایگاه تثبیتشدۀ او بهعنوان یک مفسر برجسته است. او تاکنون بیش از هزار بار در برنامههای تلویزیونی، رادیویی و خبری حضور یافته و بیش از ۱۵۰ مقاله برای نشریات مطرح جهان نگاشته است.
کارنامۀ علمی گیفت نیز به همان اندازۀ فعالیت رسانهایاش چشمگیر است. مقالات او در نشریات معتبری چون Journal of Conflict Resolution، Journal of Peace Research، Public Opinion Quarterly و Governance به چاپ رسیدهاند. او همچنین موفق به دریافت کمکهزینههای تحقیقاتی از بنیاد ملی علوم ایالات متحده، وزارت امور خارجۀ این کشور و آکادمی بریتانیا شده است.
تجربۀ او محدود به دانشگاه نیست؛ گیفت پیش از ورود به دنیای آکادمیک، در مؤسسۀ انترپرایز آمریکن (AEI) در واشنگتن دیسی فعالیت میکرد. او دکترای علوم سیاسی خود را از دانشگاه دوک دریافت کرده و دورۀ فلوشیپ یا فرصتهای مطالعاتی را در هاروارد، ییل، استنفورد، آکسفورد، نوتردام و مدرسۀ اقتصاد لندن (LSE) گذرانده است. همچنین، او جایزهای برای تدریس ممتاز در مقطع کارشناسی در کالج هاروارد دریافت کرده است.
وقتی هنجارها فرو میریزند
«ماشینهای کشتار» کتابی است که به گفتۀ ناشر آن، «هشدار میدهد رویکرد ترامپ یک استثنا نیست، بلکه یک کتاب راهنماست که دیگر رهبران میتوانند از آن پیروی کنند». این کتاب که به صورت دسترسی آزاد (Open Access) نیز در اختیار عموم قرار گرفته، به موقع و بسیار حیاتی توصیف شده است.
ایدهی اصلی کتاب از این قرار است: دونالد ترامپ در میان رؤسای جمهور آمریکا از این نظر منحصربهفرد است که تمایل – و حتی اشتیاق – دارد تا علناً حقوق جنگ را به چالش بکشد. او برخلاف رهبران پیشین که دستکم به صورت ظاهری به کنوانسیونهای ژنو احترام میگذاشتند، آشکارا این قوانین را نادیده گرفته است: عفو جنایتکاران جنگی، تحقیر کنوانسیونهای ژنو، تمجید از شکنجه، و کنار گذاشتن هنجارهای خویشتنداری نظامی.
کتاب به تحلیل تأثیر این رویکرد بر جنگهای اخیر غزه و اوکراین نیز میپردازد و نشان میدهد که چگونه بازیگران سیاسی در سراسر جهان از تاکتیکهای مشابهی برای تضعیف احترام به حقوق جنگ بهره میگیرند.
فهرست مطالب و تحلیل فصلها
کتاب در شش فصل سامان یافته است که هر یک به یکی از ابعاد «دستورکار مصونیت» (impunity agenda) ترامپ میپردازد:
فصل یکم: ریاستجمهوری مصونیت
فصل نخست، که عنوان کتاب را به ذهن متبادر میکند، حملات تمامعیار ترامپ به اعتبار حقوق جنگ را معرفی میکند. گیفت در این فصل استدلال میکند که آنچه رفتار ترامپ را از دیگر رهبران غربی متمایز میسازد، نه لزوماً نقض فنی حقوق جنگ، که حملات گستاخانه و علنی او به ضرورت وجودی حقوق بینالملل بشردوستانه است.
نویسنده در این فصل نشان میدهد که محدودیتهایی که در دموکراسیهای غربی به طور معمول مانع از زیر پا گذاشتن علنی حقوق جنگ از سوی رهبران سیاسی میشود، ممکن است بیش از آنچه تصور میشود، شکننده و آسیبپذیر باشند. یکی از نقلقولهای تأثیرگذار کتاب که در همان ابتدای این فصل آمده، توئیت مشهور ترامپ است: «ما پسرهایمان را آموزش میدهیم که ماشینهای کشتار باشند، بعد وقتی میکشند، محاکمهشان میکنیم!»
فصل دوم: ابزارها
این فصل توضیح میدهد که چگونه ترامپ ابزارهای لازم برای به چالش کشیدن آشکار حقوق بینالملل بشردوستانه را به دست آورده است. گیفت با بررسی دو دوره عفو جنجالی سربازان آمریکایی متهم به جنایات جنگی، از جمله عفو مایکل بهنا، متیو گولستاین، کلینت لورنس و ادی گلگر، و نیز عفو پیمانکاران بلکواتر که در «کشتار میدان نیسور» دست داشتند، نشان میدهد که این عفوها رویدادهایی مجزا نبودهاند، بلکه بخشی از یک چالش گستردهتر علیه حقوق بینالملل بودهاند.
نویسنده مفهوم «ائتلاف مصونیت» (impunity coalition) را معرفی میکند: ترامپ با شراکت با متحدان قدرتمند در جناح راست سیاسی آمریکا – بهویژه فاکس نیوز و قانونگذاران جمهوریخواه – توانسته بر موانع سیاسی، حقوقی و نهادی که علیه دستورکار او قرار دارند، غلبه کند. گیفت ترامپ را یک «کارآفرین سیاسی» میداند که مشکل کنش جمعی را برای بازیگران پراکندهای که خواهان تضعیف محدودیتهای حقوقی بر عملکرد نظامی آمریکا هستند، حل کرده است.
فصل سوم: انگیزه
این فصل به بررسی انگیزههای ترامپ برای به چالش کشیدن حقوق جنگ میپردازد و ریشههای این رفتار را در جهانبینی سیاسی و رویکرد پوپولیستی او جستوجو میکند.
فصل چهارم: فرصت
فصل چهارم شرایط و موقعیتهایی را بررسی میکند که به ترامپ فرصت دادهاند تا دستورکار مصونیت خود را پیش ببرد. این فصل نشان میدهد که چگونه خلأهای نهادی، ضعف سازوکارهای پاسخگویی بینالمللی، و فضای سیاسی قطبیشدۀ آمریکا، همگی زمینه را برای این چالشها فراهم کردهاند.
«شماها... همگی فقط قاتلید. چه فرقی میکند؟» (پاسخ ترامپ به ژنرال میلی هنگام هشدار دربارۀ جنایت جنگی)
فصل پنجم: مصونیت ماندگار
این فصل به تداوم دستورکار مصونیت میپردازد. گیفت استدلال میکند که بازگشت ترامپ به قدرت در سال ۲۰۲۴ این دستورکار را دوباره به خط مقدم بازگردانده و حتی ممکن است این روند پس از خروج نهایی ترامپ از قدرت نیز خودبهخود ادامه یابد.
نویسنده نشان میدهد که چگونه فضای رسانهای محافظهکار و جناح راست جسورترشده در کنگره، مدافعان این دستورکار را به ادامه فشار برای آزمایش مرزهای حقوق بینالملل بشردوستانه تشویق میکنند. همچنین ائتلاف مصونیت اکنون نه تنها فاکس نیوز و قانونگذاران جمهوریخواه، که سازمانهای لابیگر و نیروهایی که از ترامپ عفو دریافت کردهاند را نیز شامل میشود. ادی گلگر، یکی از همین افراد، پس از آزادی از زندان کتابی نوشته، سازمانی غیرانتفاعی برای بازنگری در پیگردهای نظامی تأسیس کرده، و به یک سلبریتی و قهرمان راستگرا تبدیل شده است.
فصل ششم: ترامپیسم و آیندۀ مصونیت
فصل پایانی کتاب به بحثهای آیندهنگرانه میپردازد. گیفت درسهای عملی برای سیاستگذاران و فعالان حقوق بینالملل بشردوستانه ارائه میکند، راههای مهار دستورکار مصونیت را بررسی میکند، و به تحلیل آیندۀ این دستورکار در آمریکا و جهان – از جمله در مناقشات بزرگ مربوط به روسیه و اسرائیل – میپردازد.
یکی از نقلقولهای تکاندهندۀ کتاب در این فصل آمده است: «تصور اینکه هر رئیسجمهور دیگر آمریکا با چنین تحقیری نسبت به حقوق جنگ پاسخ دهد، دشوار است». گیفت گفتوگوی ترامپ با رئیس ستاد مشترک ارتش، ژنرال مارک میلی، را روایت میکند: میلی به ترامپ میگوید «آقای رئیسجمهور، ما اخلاقیات نظامی و قوانینی در مورد آنچه در نبرد رخ میدهد داریم. ما نمیتوانیم چنین کاری بکنیم. این یک جنایت جنگی است»، و ترامپ پاسخ میدهد: «شماها... همگی فقط قاتلید. چه فرقی میکند؟»
جمعبندی: زنگ خطری برای نظم حقوقی بینالملل
کتاب «ماشینهای کشتار» را میتوان زنگ خطری برای جامعۀ بینالمللی و همۀ کسانی دانست که به آیندۀ نظم حقوقی حاکم بر منازعات مسلحانه میاندیشند. گیفت با نثری مستند، تحلیلی دقیق و روایتی منسجم نشان میدهد که آنچه ترامپ انجام داده، نه یک استثنای گذرا، که الگویی قابل تقلید برای دیگر رهبران جهان است.
اهمیت این کتاب در آن است که تنها به توصیف رویدادها بسنده نمیکند، بلکه با ارائۀ چارچوبی تحلیلی بر اساس سه مفهوم «ابزارها، انگیزهها و فرصتها»، به خواننده امکان میدهد تا سازوکارهای علی پشت این پدیده را درک کند. گیفت همچنین با تأکید بر نقش رسانههای راستگرا و متحدان کنگرهای در پیشبرد دستورکار مصونیت، نشان میدهد که این چالش، صرفاً محصول ارادۀ یک فرد نیست، بلکه حاصل یک ائتلاف سازمانیافته است.
همرسانی
مطالب مرتبط
جدیدترین مطالب
15 دیماه در گذر تاریخ
پربازدیدها
پرونده ویژه
شبکههای اجتماعی
نظر شما