بی‌توجهی نسبت به تاریخ شفاهی زنان

گزارشی از نشست تخصصی «وضعیت‌سنجی تاریخ شفاهی زنان در قم»

اشاره.

پنجمین نشست از سلسله پیش‌همایش‌های پانزدهمین سالانه تاریخ شفاهی ایران با موضوع «وضعیت‌سنجی تاریخ شفاهی زنان در قم» به میزبانی جامعةالزهرا (س) برگزار شد. در این نشست که با حضور اساتید، پژوهشگران و مدیران مراکز اسنادی برگزار گردید، بر ضرورت عبور از غربت تاریخی روایت‌های زنانه تأکید شد.

تاریخ شفاهی؛ ابزاری برای قدرت‌گرفتن هویت ایرانی اسلامی
در ابتدای نشست، حجت‌الاسلام‌والمسلمین فروغی، رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی استان قم، با اشاره به برگزاری پانزدهمین سالانه‌ی تاریخ شفاهی در ۲۸ بهمن‌ماه سال جاری در قم، تاریخ شفاهی را جریانی برای بازپس‌گیری هویت ایرانی اسلامی دانست. وی با ابراز تأسف از مهجوریت این رشته، تصریح کرد: «اگر تاریخ، عقبه فکری یک جریان را روشن نکند، آن جریان توان ترسیم چشم‌انداز آینده‌ی خود را نخواهد داشت.»

فروغی با نقد نگاه‌های موجود در جریان حوزوی و دینی که مانع ثبت تاریخ می‌شوند، اظهار داشت: «بسیاری از بزرگان و نخبگان به بهانه شکسته نفسی، از ثبت تجربیات خود سر باز می‌زنند. اما باید دانست که این روایت‌ها دارایی‌های شخصی نیستند، بلکه بخشی از هویت یک نهاد و تاریخ یک ملت‌اند.» 

کثرت فعالیت های بیرونی و خلأ پژوهش‌های داخلی
حجت‌الاسلام فروغی در بخش دیگری از سخنان خود، به علاقه وافر مراکز علمی بین‌المللی به تحقیق درباره زنان حوزوی ایران اشاره کرد. وی با نام بردن از پژوهشگرانی چون «میریام کونکلر» «روجا فضائلی» و «مریم روتنر» که کتاب‌هایی درباره قدرت دینی زنان در ایران و حوزه‌های علمیه خواهران نوشته‌اند، اظهار داشت: «وقتی ما در داخل کشور نسبت به ثبت تاریخ خود غفلت می‌کنیم، دیگران با نگاه و قرائت خود این تاریخ را می‌نویسند.» وی پرسش چالش‌برانگیزی را مطرح کرد: «چرا موضوعات تکراری در پایان‌نامه‌ها موج می‌زند، اما موضوعاتی از این دست که سرشار از داستان‌های هویتی هستند، مغفول می‌مانند؟»

 از «خاطره‌گویی» تا «تاریخ شفاهی»؛ مرزبندی‌های علمی
سرکار خانم خزائلی، از اساتید حوزه تاریخ، در ادامه به تبیین تفاوت‌های مبنایی میان خاطره‌نگاری و تاریخ شفاهی پرداخت و با تأکید بر ضرورت داشتن نگاه تاریخی به آسیب عدم توجه به زن به عنوان یک سوژه اصیل و کنشگر مستقل اشاره کرد. وی با ذکر نمونه هایی از مراکز آرشیوی و اسنادی، کمبود کمّی مصاحبه با زنان در این مراکز را دلیلی بر بی توجهی به اهمیت تاریخ شفاهی زنان دانست.

گزارشی از فعالیت های تاریخ شفاهی زنان در قم

خزائلی در ادامه به بررسی تاریخ تشکیل فعالیت‌های مذهبی زنان پیش از انقلاب و تشکیل مکاتب دینی این دوره پرداخت و به صورت فشرده گزارشی از آغاز و انجام پروژه تاریخ شفاهی این تشکیلات دینی و فرهنگی را بازگو کرد. خزائلی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سیر تطور جامعةالزهرا (س) به عنوان بزرگترین حوزه علمیه زنان در جهان تشیع، از پروژه تاریخ شفاهی این مجموعه فرهنگی گزارشی را ارائه داد. 

در پایان نشست، پیشنهادهای کاربردی برای برون‌رفت از وضعیت موجود ارائه گردید:
۱. آموزش تخصصی: بهره‌گیری از اساتید مبرز تاریخ شفاهی کشور برای آموزش  تاریخ شفاهی زنان
۲. شبکه مصاحبه‌گری: استفاده از ظرفیت طلاب شهرستانی و بین‌المللی برای شناسایی و ثبت خاطرات زنان تأثیرگذار در اقصی نقاط جهان و ایران.
۳. پایان‌نامه‌های شفاهی: تغییر رویکرد شورای علمی جامعةالزهرا (س) به سمت پذیرش پایان‌نامه‌های مبتنی بر تاریخ شفاهی و اسنادی. 

هم‌رسانی

---

مطالب مرتبط