لابی اسرائیل: گروه فشار یا نیروی هدایتگر سیاست واشنگتن؟

مروری بر کتاب «لابی اسرائیل و سیاست خارجی آمریکا»، نوشتۀ جان میرشایمر و استفان والت

‫«هیچ لابی‌ای موفق نشده است سیاست خارجی آمریکا را تا این اندازه از آنچه منافع ملّی ایالات متحده حکم می‌کند، منحرف سازد.»

‫۱. نویسندگان و جایگاه آکادمیک آنان

کتاب لابی اسرائیل و سیاست خارجی آمریکا (The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy) محصول همکاری دو تن از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان روابط بین‌الملل در ایالات متحده است: جان جی. مرشایمر (John J. Mearsheimer) و استفن ام. والت (Stephen M. Walt). آشنایی با پیشینهٔ علمی این دو استاد برای درک وزن و اعتبار استدلال‌های کتاب ضروری است.

جان مرشایمر (متولد ۱۹۴۷) استاد ممتاز علوم سیاسی در دانشگاه شیکاگو و از چهره‌های شاخص مکتب واقع‌گرایی در روابط بین‌الملل است. او فارغ‌التحصیل آکادمی نظامی وست‌پوینت و دارندهٔ دکتری از دانشگاه کرنل است و پیش از ورود به دانشگاه شیکاگو در سال ۱۹۸۲، به عنوان پژوهشگر در مؤسسهٔ بروکینگز و مرکز امور بین‌الملل دانشگاه هاروارد فعالیت کرده است.  مرشایمر عمدتاً با نظریهٔ «واقع‌گرایی تهاجمی» (Offensive Realism) شناخته می‌شود که آن را در کتاب تراژدی سیاست قدرت‌های بزرگ (۲۰۰۱) بسط داده است. او در انتخابات آکادمی ملی علوم و هنرهای آمریکا پذیرفته شده و جوایز متعددی از جمله جایزهٔ جیمز مدیسون را دریافت کرده است. 

استفن والت (متولد ۱۹۵۵) نیز استاد روابط بین‌الملل در مدرسهٔ حکومت‌داری کندی دانشگاه هاروارد است و سابقاً معاون آموزشی این دانشکده بوده است. او دکتری علوم سیاسی خود را از دانشگاه کالیفرنیا، برکلی دریافت کرده و پیش از پیوستن به هاروارد در دانشگاه‌های پرینستون و شیکاگو تدریس کرده است.  والت با ارائهٔ نظریهٔ «موازنهٔ تهدید» (Balance of Threat) در کتاب خاستگاه ائتلاف‌ها، سهمی ماندگار در نظریهٔ روابط بین‌الملل داشته است. او نیز عضو آکادمی علوم و هنرهای آمریکاست و در سال ۲۰۱۴ جایزهٔ پژوهشگر ارشد ممتاز انجمن مطالعات بین‌المللی را دریافت کرده است. 

هم‌افزایی میان مرشایمر ــ به عنوان یک واقع‌گرای تهاجمی ــ و والت ــ با تخصص در موازنهٔ تهدید و سیاست خارجی آمریکا ــ بنیانی نظری و تجربی برای این کتاب فراهم آورده که آن را از یک جدل سیاسی صرف فراتر می‌برد. هر دو نویسنده با وجود تبار یهودی خود، در این کتاب موضعی به شدت انتقادی در قبال نفوذ اسرائیل اتخاذ کرده‌اند.

۲. پیشینه و بستر نگارش کتاب
این کتاب در واقع بسط و گسترش مقاله‌ای است که مرشایمر و والت در مارس ۲۰۰۶ در لندن ریویو آو بوکز (London Review of Books) منتشر کردند؛ مقاله‌ای که به تعبیر مایکل مسینگ در نیویورک ریویو آو بوکز، «از زمان انتشار مقالهٔ "برخورد تمدن‌ها" ساموئل هانتینگتون در مجلهٔ فارین افرز در سال ۱۹۹۳، هیچ مقالهٔ دانشگاهی‌ای با چنین شدتی منفجر نشده بود.» 

نکتهٔ جالب توجه این است که نسخهٔ اولیهٔ مقاله ابتدا به یک نشریهٔ آمریکایی سپرده شده بود، اما سردبیر آن نشریه پس از مطالعهٔ مقاله از انتشار آن خودداری کرد و صراحتاً اعلام کرد که لابی اسرائیل چنان قدرتی دارد که هرگز اجازه نخواهد داد چنین مطالبی در نشریات آمریکایی منتشر شود.  این پیشامد خود گواهی است بر مدعای اصلی کتاب.

پس از انتشار مقاله، واکنش‌ها بسیار تند و دوگانه بود: از یک سو، ستایشگرانْ کار آنان را شجاعانه و افشاگرانه خواندند و از سوی دیگر، منتقدانْ آنان را به یهودستیزی متهم کردند. الن درشوویتز، استاد حقوق هاروارد، نویسندگان را «دروغ‌گو» و «متعصّب» نامید و آنان را به چالش کشید.  با وجود این فشارها، مرشایمر و والت یک سال و نیم بعد کتاب کامل را در ۴۸۴ صفحه توسط انتشارات Farrar, Straus and Giroux روانهٔ بازار کردند. 
کتاب با طرح این پرسش بنیادین آغاز می‌شود: چرا ایالات متحده با وجود هزینه‌های دیپلماتیک، امنیتی و اقتصادی، حمایت‌های بی‌قید و شرطی از اسرائیل به عمل می‌آورد؟ از دیدگاه نویسندگان، پاسخ در «منافع استراتژیک» نهفته نیست؛ زیرا آن‌ها استدلال می‌کنند که اتحاد با اسرائیل، ایالات متحده را در معرض تهدیدات تروریستی قرار می‌دهد، روابط این کشور با جهان عرب را تیره می‌سازد و هزینه‌های کلانی را بر مالیات‌دهندگان آمریکایی تحمیل می‌کند. به جای استدلال استراتژیک، میرشایمر و والت «لابی» را به عنوان عامل کلیدی معرفی می‌کنند. آن‌ها لابی را یک توطئه یا گروهی مخفی نمی‌دانند، بلکه آن را به عنوان یک «گروه فشار» (Interest Group) در ساختار دموکراتیک آمریکا تبیین می‌کنند که مشابه سایر لابی‌ها (مانند لابی کشاورزی یا لابی اسلحه) برای پیشبرد دستورکار خود از ابزارهای قانونی و رسانه‌ای استفاده می‌کند.

‫۳. ساختار و فهرست مطالب کتاب
کتاب در دو بخش اصلی و یازده فصل سازماندهی شده است. 

بخش نخست: ایالات متحده، اسرائیل و لابی (فصل‌های ۱ تا ۶)

فصل ۱: خیّر بزرگ (The Great Benefactor) ــ به واکاوی کمک‌های عظیم مالی، نظامی و دیپلماتیک آمریکا به اسرائیل می‌پردازد. آمریکا سالانه بیش از سه میلیارد دلار کمک مستقیم به اسرائیل ارائه می‌دهد که بخش اعظم آن کمک نظامی است. 

فصل ۲: اسرائیل: سرمایهٔ راهبردی یا بدهی؟ (Israel: Strategic Asset or Liability?) ــ این فصل استدلال سنتی مبنی بر سودمندی راهبردی اسرائیل برای آمریکا را به چالش می‌کشد. نویسندگان نتیجه می‌گیرند که اسرائیل نه یک دارایی، بلکه یک بدهی راهبردی برای ایالات متحده است، به‌ویژه پس از جنگ سرد.

فصل ۳: یک پروندهٔ اخلاقی رو به زوال (A Dwindling Moral Case) ــ به بررسی توجیهات اخلاقی حمایت از اسرائیل می‌پردازد و استدلال می‌کند که این توجیهات، به‌ویژه پس از اشغال کرانهٔ باختری و نوار غزه، به طور فزاینده‌ای سست شده‌اند.

فصل ۴: لابی اسرائیل چیست؟ (What Is the "Israel Lobby"?) ــ در این فصل، نویسندگان تعریف خود از لابی اسرائیل را روشن می‌سازند و آن را «ائتلافی سست از افراد و سازمان‌هایی» توصیف می‌کنند که فعالانه در جهت هدایت سیاست خارجی آمریکا به سمت مواضع طرفدار اسرائیل تلاش می‌کنند.  آنان تصریح می‌کنند که این لابی صرفاً یهودی نیست و همهٔ یهودیان آمریکا نیز بخشی از آن نیستند.

فصل ۵: هدایت فرایند سیاستگذاری (Guiding the Policy Process) ــ سازوکارهای نفوذ لابی بر کنگره، کاخ سفید و دستگاه اجرایی را تشریح می‌کند.

فصل ۶: چیرگی بر گفتمان عمومی (Dominating Public Discourse) ــ به بررسی نفوذ لابی بر رسانه‌ها، اندیشکده‌ها و دانشگاه‌ها می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این نفوذ، فضای بحث آزاد دربارهٔ اسرائیل را محدود کرده است.

بخش دوم: لابی در عمل (فصل‌های ۷ تا ۱۱)

فصل ۷: لابی در برابر فلسطینی‌ها (The Lobby versus the Palestinians) ــ نقش لابی را در ممانعت از تشکیل دولت فلسطینی و تضعیف روند صلح بررسی می‌کند.

فصل ۸: عراق و رؤیاهای دگرگون‌سازی خاورمیانه (Iraq and Dreams of Transforming the Middle East) ــ استدلال می‌کند که لابی اسرائیل یکی از عوامل اصلی فشار برای حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ بوده است.

فصل ۹: هدف‌گیری سوریه (Taking Aim at Syria) ــ به تلاش‌های لابی برای سوق‌دادن آمریکا به سوی رویارویی با سوریه می‌پردازد.

فصل ۱۰: ایران در تیررس (Iran in the Crosshairs) ــ نقش لابی را در دامن‌زدن به تنش‌ها با ایران و فشار برای اقدام نظامی بررسی می‌کند.

فصل ۱۱: لابی و جنگ دوم لبنان (The Lobby and the Second Lebanon War) ــ به تحلیل تأثیر لابی بر واکنش آمریکا به جنگ ۲۰۰۶ اسرائیل و حزب‌الله می‌پردازد.

کتاب با یک نتیجه‌گیری با عنوان «چه باید کرد؟» (What Is to Be Done?) پایان می‌یابد که در آن نویسندگان راهکارهایی برای کاهش نفوذ لابی و بازگرداندن سیاست خارجی آمریکا به مسیر منافع ملّی ارائه می‌دهند.

۴. استدلال‌های محوری کتاب
مرشایمر و والت چهار استدلال اصلی را در کتاب پی می‌گیرند:

نخست، سطح حمایت آمریکا از اسرائیل بی‌سابقه و فراتر از آن چیزی است که برای هر متحد دیگری انجام می‌شود. این حمایت شامل کمک‌های اقتصادی کلان، فروش تسلیحات پیشرفته، حمایت دیپلماتیک (از جمله استفادهٔ مکرر از حق وتو در شورای امنیت)، و چشم‌پوشی از رفتارهایی است که از دیگر دولت‌ها پذیرفته نمی‌شود.

دوم، این حمایت را نمی‌توان صرفاً با منافع راهبردی یا ملاحظات اخلاقی توضیح داد.  برخلاف دوران جنگ سرد که اسرائیل به عنوان وزنهٔ تعادل در برابر نفوذ شوروی در خاورمیانه عمل می‌کرد، در دوران پس از جنگ سرد، اسرائیل به یک بدهی راهبردی تبدیل شده است. همچنین، اشغال سرزمین‌های فلسطینی و شهرک‌سازی‌های مداوم، پروندهٔ اخلاقی حمایت از اسرائیل را تضعیف کرده است.

سوم، علت اصلی این رابطهٔ استثنایی، نفوذ سیاسی لابی اسرائیل است که نویسندگان آن را قدرتمندترین لابی در واشنگتن توصیف می‌کنند.  به گفتهٔ مرشایمر و والت، این لابی از طریق کمک‌های مالی انتخاباتی، فشار بر نامزدهای سیاسی، و نفوذ در رسانه‌ها و اندیشکده‌ها، تضمین می‌کند که هیچ سیاستمداری که خواهان انتخاب یا انتصاب به مقامی سیاسی است، جرأت مخالفت با مواضع اسرائیل را ندارد. 

چهارم، سیاست‌هایی که این لابی ترویج می‌کند نه تنها به نفع منافع ملّی آمریکا نیست، بلکه برای خود اسرائیل نیز در بلندمدت زیان‌بار است. 

۵. استقبال، جوایز و افتخارات
کتاب لابی اسرائیل و سیاست خارجی آمریکا به فهرست پرفروش‌ترین کتاب‌های نیویورک تایمز راه یافت و تاکنون به بیش از ۲۶ زبان (از جمله فارسی) ترجمه شده است. 

واکنش‌ها به کتاب، همانند مقالهٔ اولیه، به شدت دوقطبی بود. نیویورک تایمز آن را «اغلب نادرست و به طرز خطرناکی گمراه‌کننده» خواند، در حالی که نشریهٔ فارین افرز نوشت: «با شتاب نوشته شده و نویسندگانش در فراغت از آن پشیمان خواهند شد.»  از سوی دیگر، مایکل مسینگ در نیویورک ریویو آو بوکز آن را اثری دانست که بحث دربارهٔ این موضوع تابو را گسترش خواهد داد و «یکی از بحث‌برانگیزترین کتاب‌های سال» خواهد بود. 

هم‌رسانی

---

مطالب مرتبط