معرفی مجلات شاخص تاریخ شفاهی: The Oral History Review

۱. درآمد و معرفی کلی

مجلهٔ تخصصی The Oral History Review یکی از معتبرترین نشریات علمی در حوزهٔ تاریخ شفاهی و مطالعات تاریخ‌نگاری معاصر به‌شمار می‌رود. این نشریه که در ایالات متحده آمریکا منتشر می‌شود، به عنوان نشریهٔ مرجع عرصهٔ تاریخ شفاهی شناخته می‌شود و نقشی اساسی در تبیین مبانی نظری و روش‌شناختی این حوزه داشته است. مخاطبان اصلی مجله پژوهشگران و دانشگاهیان رشتهٔ تاریخ شفاهی، استادان و دانشجویان تاریخ و علوم اجتماعی، مدیران آرشیوها و مراکز اسناد شفاهی، و نیز عموم علاقه‌مندان به تاریخ‌نگاری هستند. The Oral History Review با انتشار مقالات علمی سطح‌بالا می‌کوشد پلی ارتباطی میان جامعهٔ دانشگاهی، مجریان پروژه‌های تاریخ شفاهی و حتی مخاطبان غیرمتخصص برقرار کند. بدین ترتیب، این نشریه در خدمت ارتقای دانش تاریخ شفاهی در میان دانشوران، مربیان، مجریان و حتی افکار عمومی است و به افزایش آگاهی عمومی از ارزش خاطرات و روایت‌های شفاهی در فهم گذشته کمک می‌کند.

از منظر نسبت با تاریخ‌نگاری معاصر، The Oral History Review نقش مهمی در وارد کردن روایت‌های شفاهی به جریان اصلی پژوهش تاریخی ایفا کرده است. در دهه‌های اخیر که تاریخ شفاهی جایگاه جدی‌تری در میان روش‌های تاریخ‌نگاری پیدا کرده، این مجله عرصه‌ای برای بحث از ماهیت و اهمیت روایت‌های شفاهی فراهم آورده است. مقالات منتشرشده در این مجله نشان داده‌اند که چگونه خاطرات و روایت‌های افراد عادی، شاهدان عینی و گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده می‌توانند تصویری غنی‌تر و چندصدایی‌تر از گذشته ارائه دهند. The Oral History Review با تأکید بر تلفیق روش‌های سنتی تاریخ‌نگاری و منابع مکتوب با شواهد شفاهی، به مورخان کمک کرده است تا روایت‌های مردمی را نیز در بازسازی تاریخی به کار گیرند. این رویکرد، تاریخ‌نگاری را دموکراتیک‌تر ساخته و افق‌های تازه‌ای را فراروی پژوهشگران برای درک تاریخ اجتماعی، فرهنگی و روزمره گشوده است. به‌طور کلی، این مجله جایگاه خود را به عنوان صدای علمی پیشرو در حوزهٔ تاریخ شفاهی تثبیت کرده و نقشی کلیدی در تعمیق گفتمان تاریخ‌نگاری معاصر از رهگذر توجه به حافظه‌ها و خاطرات ایفا می‌کند.

۲. تاریخچه و سیر شکل‌گیری

نشریهٔ The Oral History Review در سال ۱۹۷۳ میلادی پایه‌گذاری شد و به عنوان ارگان رسمی «انجمن تاریخ شفاهی آمریکا» (Oral History Association) آغاز به کار کرد. شکل‌گیری این مجله را باید در بستر رشد جنبش تاریخ شفاهی در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی در ایالات متحده درک کرد؛ دوره‌ای که دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی به اهمیت ثبت و ضبط خاطرات شفاهیِ شاهدان وقایع تاریخی و روایت‌های گروه‌های فرودست و گمنام پی بردند. در این فضای فکری، نیاز به یک تریبون علمی برای ارائهٔ دستاوردهای پژوهشی نوظهور در حوزهٔ تاریخ شفاهی مشهود بود. The Oral History Review پاسخی به این نیاز بود و با هدف ترویج استانداردهای علمی در ثبت و استفاده از تاریخ شفاهی و نیز تبادل تجربیات میان دست‌اندرکاران این حوزه بنیان گذاشته شد.

در نخستین سال‌های انتشار، این مجله به‌صورت سالانه منتشر می‌شد (۱۹۷۳ تا ۱۹۸۶) و هر شماره شامل مجموعه‌ای از مقالات، گزارش‌ها و نقدها در زمینهٔ پروژه‌های تاریخ شفاهی بود. مقالات اولیه بیشتر بر معرفی پروژه‌های برجستهٔ تاریخ شفاهی، گزارش فنون ضبط مصاحبه‌ها و چالش‌های عملی این کار متمرکز بودند. اما با گسترش دامنهٔ پژوهش‌ها و افزایش استقبال جامعهٔ علمی، مجله از اواسط دههٔ ۱۹۸۰ دچار تحول شد. از سال ۱۹۸۷ به بعد، دوره انتشار نشریه به دلیل حجم فزایندهٔ مقالات ارسالی و توسعهٔ این رشته، به دوسالانه (سالانه دو شماره) تغییر یافت که نشانگر پویایی و رشد این حوزه بود.

یکی از نقاط عطف در تاریخچهٔ مجله، تغییر ناشر و گسترش دسترسی بین‌المللی آن بود. در سال‌های نخست، انتشار مجله مستقیماً زیر نظر انجمن تاریخ شفاهی و با همکاری دانشگاه‌ها و نهادهای علاقه‌مند انجام می‌گرفت. سپس در دهه‌های بعد، برای افزایش مخاطبان و ارتقای کیفیت چاپ و توزیع، انتشار مجله به ناشران دانشگاهی مطرح سپرده شد. ابتدا همکاری با انتشارات دانشگاهی (از جمله دوره‌ای توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد) اعتبار بین‌المللی مجله را تثبیت کرد و آن را در فهرست نشریات علمی معتبر قرار داد. در سال‌های اخیر نیز انتشار مجله به انتشارات Routledge (Taylor & Francis) واگذار شده است که با بهره‌گیری از زیرساخت‌های نوین نشر دانشگاهی، دسترسی آنلاین به مقالات و آرشیو کامل از ۱۹۷۳ تاکنون را برای پژوهشگران سراسر جهان فراهم کرده است. این تغییرات نهادی باعث شده‌اند که The Oral History Review از یک مجله تخصصی ملی، به مرجعی بین‌المللی در حوزهٔ تاریخ شفاهی تبدیل شود.

سیر تحول محتوایی مجله نیز در خور توجه است. اگرچه در سال‌های آغازین، بخش عمده‌ای از مقالات به گزارش پروژه‌ها و مجموعه‌های مصاحبه‌های شفاهی اختصاص داشت، اما به‌تدریج رویکرد نشریه علمی‌تر و تحلیلی‌تر شد. در دههٔ ۱۹۸۰ و اوایل ۱۹۹۰ میلادی، با رشد مباحث نظری پیرامون حافظه، ذهنیت راویان و اعتبار روایت‌های شفاهی، مجله بستری برای انتشار مقالاتی در این زمینه‌ها گردید. برای نمونه، در این دوران بحث‌هایی پیرامون چگونگی ارزیابی صحت و سقم خاطرات شفاهی، نقش مصاحبه‌گر در شکل‌دهی به روایت، و ارتباط بین خاطره و هویت جمعی در صفحات مجله مطرح شد. در دهه‌های بعد، The Oral History Review به توسعهٔ موضوعات میان‌رشته‌ای پرداخت و شماره‌های ویژه‌ای را به موضوعاتی همچون تاریخ شفاهی در عصر دیجیتال، تاریخ شفاهی در کلاس درس، و کاربردهای تاریخ شفاهی در مطالعات جوامع بومی و اقلیت اختصاص داد. بدین ترتیب، تاریخچهٔ مجله منعکس‌کنندهٔ روند رشد و بلوغ رشتهٔ تاریخ شفاهی است؛ از مراحل ابتدایی تأسیس که تأکید بر تثبیت مبانی و استانداردها بود، تا مراحل بعدی که عمق‌بخشی نظری، تنوع موضوعی و بین‌المللی‌شدن محور کار قرار گرفت.

۳. بنیان‌گذاران و چهره‌های کلیدی

موفقیت و اعتبار کنونی The Oral History Review مرهون کوشش‌های بنیان‌گذاران و سردبیران پرتلاش آن در طی دهه‌ها است. سردبیر بنیان‌گذار مجله، ساموئل بی. هَند (Samuel B. Hand)، استاد تاریخ در دانشگاه ورمانت، بود که در سال ۱۹۷۳ زمام امور مجله را به دست گرفت. او که خود از فعالان پیشگام در انجمن تاریخ شفاهی آمریکا بود، با دوراندیشی علمی، چارچوب اولیهٔ مجله را پی‌ریزی کرد و استانداردهای بالایی برای پذیرش مقالات و شیوهٔ ویرایش تعیین نمود. نقش ساموئل هند در سال‌های آغازین، برای تثبیت اعتباری علمی برای تاریخ شفاهی بسیار حائز اهمیت بود؛ به طوری که بسیاری از شیوه‌ها و سنت‌های حرفه‌ای انتشار مجله، همچون داوری دقیق مقالات و توجه به کیفیت روایت‌ها، میراث دوران سردبیری او محسوب می‌شود.

در دهه‌های پس از تأسیس، شماری از چهره‌های برجستهٔ حوزه تاریخ شفاهی هدایت مجله را بر عهده گرفتند و هر یک به نوبهٔ خود در ارتقای جایگاه آن سهیم بودند. از جمله، ریچارد دواِین سوئ‌ترلیچ (Richard D. “Dick” Sweterlitsch) که در اواخر دههٔ ۱۹۷۰ میلادی برای مدتی عهده‌دار سردبیری (به‌صورت موقت در زمان مرخصی سردبیر بنیان‌گذار) شد و سپس در هیئت تحریریه به ایفای نقش پرداخت. حضور او که از همکاران نزدیک ساموئل هند در دانشگاه ورمانت بود، تداوم‌بخش خط‌مشی دقیق علمی مجله در سال‌های انتقالی به‌شمار می‌رفت.

یکی دیگر از سردبیران تأثیرگذار، مایکل فریش (Michael Frisch) بود که در میانهٔ دههٔ ۱۹۸۰ تا اواسط دههٔ ۱۹۹۰ زمام امور مجله را به دست گرفت. فریش که خود از نظریه‌پردازان بنام تاریخ شفاهی و تاریخ عمومی است، مفاهیمی نوآورانه مانند ایدهٔ «اشتراک در authority» (Shared Authority) را در عمل وارد ادبیات تاریخ شفاهی کرد. دوران سردبیری او با تأکید بیشتر بر مقالات تحلیلی و انتقادی همراه بود و مجله را به فضایی برای گفتگوهای عمیق‌تر دربارهٔ روش‌شناسی و فلسفهٔ تاریخ شفاهی بدل ساخت. به واسطهٔ دیدگاه‌های امثال فریش، مجله در آن دوران از مرحلهٔ گزارش‌دهی صرف پروژه‌ها فراتر رفت و به تریبونی برای مباحث مفهومی و انتقادی بدل شد که بر غنای فکری این رشته افزود.

در سال‌های بعد، سردبیران دیگری چون کیم پورتر (Kim Porter)، تروی ریوز (Troy Reeves) و کَتْرین نشتروم (Kathryn “Kathy” Nasstrom) مسئولیت هدایت مجله را برعهده گرفتند. هر یک از این افراد با پیشینه‌های دانشگاهی و تجربهٔ فعالیت در پروژه‌های تاریخ شفاهی، کوشیدند خط‌مشی مجله را با نیازها و چالش‌های روزآمد این حوزه تطبیق دهند. برای مثال، کترین نشتروم – که از نخستین زنان سردبیر مجله به‌شمار می‌رود – تلاش کرد تا تنوع موضوعی و جغرافیایی مقالات گسترش یابد و رویکردهای نظری جدید (نظیر مباحث مربوط به جنسیت، نژاد و حافظه) در مجله بیشتر بازتاب پیدا کند. همچنین در دوران سردبیری او و همکارانش، ارتباط میان مجله و سایر نهادهای انجمن تاریخ شفاهی (از جمله راه‌اندازی بخش آن‌لاین تکمیلی مجله) تقویت شد.

در دههٔ ۲۰۱۰ میلادی، مدیریت مجله به صورت تیمی از سردبیران همکار درآمد. برای چند سال یک هیئت سه‌نفره متشکل از جَنکن اسماکر (Janneken Smucker)، دیوید کاروزو (David Caruso) و ابیگیل پرکیس (Abigail Perkiss) به عنوان سردبیران مشترک عمل کردند. این شیوهٔ کار گروهی باعث شد مجله بتواند حوزه‌های متنوع‌تری را پوشش دهد و از تخصص‌های گوناگون بهره گیرد. در آغاز دههٔ ۲۰۲۰، با پایان دورهٔ سردبیری آن تیم، چهره‌های جدیدی وارد صحنه شدند. از سال ۲۰۲۴ میلادی هالی وِرنر-توماس (Holly Werner-Thomas) به عنوان سردبیر ارشد منصوب شده است. وی با همراهی یک تیم دبیران تخصصی (شامل دبیر اجرایی، دبیر بخش نقد کتاب، دبیر بخش رسانه‌ای و ویراستار ادبی) مسئولیت هدایت مجله را برعهده دارد. حضور نسل جدید سردبیران که آشنا با فناوری‌های نوین و مسائل روز جامعه هستند، افق‌های تازه‌ای را پیش‌روی The Oral History Review قرار داده است. به طور کلی، تداوم انتشار موفق این نشریه نتیجهٔ همت جمعی سردبیران و سیاست‌گذاران علمی آن در طول زمان است که با حفظ یکپارچگی در معیارهای علمی و در عین حال انعطاف در برابر موضوعات و روش‌های جدید، جایگاه مجله را در صدر حوزهٔ تاریخ شفاهی حفظ کرده‌اند.

۴. حوزه‌ها و رویکردهای محتوایی

The Oral History Review از ابتدا تاکنون طیف وسیعی از موضوعات و رویکردهای مرتبط با تاریخ شفاهی را پوشش داده است. مقالات منتشرشده در این مجله را می‌توان به طور کلی به چند دسته تقسیم کرد: مقالات پژوهشی (تحقیقی) که بر مبنای پروژه‌های تاریخ شفاهی یا تحلیل داده‌های روایی تدوین شده‌اند؛ مقالات نظری و روش‌شناختی که به تأمل دربارهٔ اصول، چالش‌ها و چارچوب‌های فکری تاریخ شفاهی می‌پردازند؛ و نقدها و مرورها شامل نقد کتاب‌های تازه‌منتشرشده در حوزه تاریخ شفاهی یا بررسی منابع چندرسانه‌ای (مانند مجموعه‌های آرشیوی صوتی/تصویری، فیلم‌های مستند تاریخ شفاهی و نرم‌افزارهای مرتبط). همچنین ستون‌ها یا بخش‌های ویژه‌ای نیز به معرفی ابزارها و فناوری‌های نوین در خدمت تاریخ شفاهی، گزارش رویدادهای مهم (همایش‌ها و کارگاه‌های تخصصی) و گفتگو با پیشکسوتان این رشته اختصاص یافته است.

از نظر موضوعی، مقالات مجله حوزه‌های متنوعی را در بر می‌گیرد که نشان‌دهندهٔ ماهیت میان‌رشته‌ای و فراگیر تاریخ شفاهی است. تاریخ شفاهی به دلیل ماهیت خود با رشته‌هایی چون جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، مطالعات فرهنگی، علوم سیاسی و مطالعات رسانه پیوند یافته و این تنوع در موضوعات مقالات مجله کاملاً منعکس است. به عنوان نمونه، در The Oral History Review مقالاتی در زمینهٔ تاریخ شفاهی جنگ‌ها و منازعات (روایت‌های سربازان و غیرنظامیان)، تاریخ شفاهی جنبش‌های اجتماعی (حقوق مدنی، جنبش‌های کارگری، جنبش زنان)، تاریخ شفاهی محلی و منطقه‌ای (خاطرات شهروندان یک شهر یا اعضای یک جامعهٔ قومی)، و تاریخ شفاهی موضوعی (مانند تاریخ شفاهی موسیقی، ورزش، بهداشت و درمان و نظایر آن) به چشم می‌خورد. این گسترهٔ موضوعات حاکی از آن است که هر جا تجربه زیستهٔ افراد می‌تواند به درک تاریخی ما عمق ببخشد، عرصه‌ای بالقوه برای تاریخ شفاهی و در نتیجه برای مجله به‌شمار می‌آید.

رویکرد محتوایی مجله نیز بر استانداردهای روش‌شناختی و اخلاق پژوهش در تاریخ شفاهی تأکید ویژه دارد. بسیاری از مقالات نشریه به بحث دربارهٔ روش مصاحبهٔ تاریخ شفاهی، تکنیک‌های پرسش‌گری و شنود فعال، و چگونگی تعامل مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده می‌پردازند. برای مثال، مقالاتی منتشر شده که تجربه‌های مصاحبه‌گران حرفه‌ای را در مواجهه با موقعیت‌های دشوار (مانند مصاحبه دربارهٔ خاطرات تراژیک یا با راویان کم‌سواد) تحلیل کرده و راهکارهای عملی ارائه داده‌اند. علاوه بر این، سوگیری‌ها و چالش‌های شناختی در روایت‌های شفاهی از موضوعات محوری در محتوا بوده است؛ مقالات متعددی به این پرسش پرداخته‌اند که راویان چگونه گذشته را از منظر حال روایت می‌کنند، حافظهٔ انسان تا چه حد دستخوش فراموشی یا بازسازی می‌شود، و پژوهشگر چگونه می‌تواند میان نسخه‌های متناقض یک خاطره به تحلیلی منسجم دست یابد. همچنین اصول اخلاق پژوهش در تاریخ شفاهی – مانند رعایت حریم خصوصی روایت‌گران، کسب رضایت‌آگاهانه از مصاحبه‌شوندگان، نحوهٔ برخورد با خاطرات حسّاس و آسیب‌زا، و جلوگیری از سوءاستفاده یا تحریف روایت‌ها – جایگاه مهمی در مقالات این نشریه دارد. طرح این مباحث نشان می‌دهد که The Oral History Review صرفاً به ارائهٔ روایت‌ها اکتفا نکرده، بلکه بستری برای بازاندیشی انتقادی در فرایند روایت‌گری و روایت‌پژوهی بوده است.

نکتهٔ درخور توجه دیگر، توجه مجله به رویکردهای نوین و خلاقانه در استفاده از تاریخ شفاهی است. برای نمونه، در سال‌های اخیر مقالاتی دربارهٔ بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال در مستندسازی و تحلیل مصاحبه‌های شفاهی منتشر شده که رویکردهایی چون پیاده‌سازی برخط (آنلاین) مصاحبه‌ها، به‌کارگیری نرم‌افزارهای جست‌وجو در متن و کدگذاری داده‌های روایی، یا ترکیب فرمت‌های چندرسانه‌ای (صوت، تصویر و متن) در ارائهٔ تاریخ شفاهی را معرفی کرده‌اند. بدین سان، مجله همگام با تحولات تکنولوژیک، رویکردهای محتوایی خود را توسعه داده و عرصه‌های جدید پژوهش در تاریخ شفاهی را انعکاس می‌دهد.

۵. مهم‌ترین مقالات و پرونده‌های شاخص

با توجه به گسترهٔ نزدیک به پنج دهه فعالیت The Oral History Review، این نشریه در هر دوره‌ای میزبان مقالات و پرونده‌های ویژه‌ای بوده است که بازتاب‌دهندهٔ دغدغه‌های علمی زمان خود هستند. هرچند پرداختن به تمام مقالات شاخص ممکن نیست، می‌توان به طور تیپ‌وار به برخی حوزه‌ها و نمونه‌های برجسته اشاره کرد که در مجله پژواک گسترده‌ای داشته‌اند.

یکی از حوزه‌های پررنگ در مقالات مجله، روایت‌های جنگ و منازعات تاریخی است. برای مثال، در طی سال‌ها مقالات متعددی به بررسی خاطرات سربازان، کهنه‌سربازان جنگ‌ها و غیرنظامیان آسیب‌دیده از جنگ پرداخته‌اند. این مقالات فراتر از توصیف صرف وقایع، اغلب به تحلیل تجربهٔ زیسته در جنگ و تأثیرات درازمدت آن بر حافظهٔ فردی و جمعی می‌پردازند. پرونده‌های ویژه‌ای نیز پیرامون موضوعاتی چون خاطرات جنگ جهانی دوم، جنگ ویتنام، جنگ سرد و همچنین جنگ‌های اخیر خاورمیانه منتشر شده که در آنها روایت‌های دست‌اول از صحنه‌های نبرد یا زندگی در جبههٔ خانه با دیدگاه‌های تحلیلی ترکیب شده‌اند.

حوزهٔ شاخص دیگر، تاریخ شفاهی جنبش‌های اجتماعی و مدنی است. مجله در دوره‌های مختلف مقالات ارزشمندی دربارهٔ روایت‌های فعالان و شرکت‌کنندگان جنبش‌های مهم قرن بیستم منتشر کرده است. به عنوان نمونه، می‌توان به مقالاتی دربارهٔ جنبش حقوق مدنی سیاه‌پوستان در آمریکا اشاره کرد که در آنها مصاحبه‌هایی با اعضای جنبش، از رهبران محلی تا شهروندان عادی، تحلیل و منتشر شده است. همچنین پرونده‌هایی دربارهٔ جنبش حقوق زنان، جنبش‌های دانشجویی و فعالیت‌های کارگری ارائه شده که از خلال خاطرات کنشگران، ابعاد تازه‌ای از این جنبش‌ها را روشن کرده‌اند. این قبیل آثار نشان می‌دهند که تاریخ شفاهی چگونه قادر است تاریخ «از پایین» و صدای گروه‌های حاشیه‌نشین را وارد روایت رسمی تاریخ کند.

تاریخ شفاهی جامعه‌ها و فرهنگ‌ها نیز از دیگر محورهای مهم بوده است. در این زمینه، مجله میزبان مقالاتی دربارهٔ خاطرات و سنت‌های شفاهی جوامع بومی و اقلیت‌های قومی، مهاجران و پناهجویان، و گروه‌های فرهنگی متنوع بوده است. برای مثال، مقاله‌هایی دربارهٔ روایت‌های سرخ‌پوستان و بومیان آمریکا، خاطرات مهاجران نسل اول و دوم، یا داستان‌های شفاهی اقلیت‌های مذهبی به چاپ رسیده که هر یک گوشه‌ای کمترشناخته‌شده از تاریخ اجتماعی را روشن ساخته است. برخی پرونده‌های ویژه نیز به تاریخ شفاهی در سایر کشورها و مناطق جهان اختصاص یافته‌اند؛ از جمله می‌توان به شماره‌هایی اشاره کرد که در آنها مجموعه مقالاتی دربارهٔ تاریخ شفاهی در اروپا، آسیا یا آفریقا گردآوری شده و وضعیت بهره‌گیری از روش‌های شفاهی در آن بافت‌ها بررسی شده است. بدین ترتیب، The Oral History Review بُعدی جهانی یافته و تجارب متنوع ملل مختلف را نیز پوشش می‌دهد.

مجله همچنین محل انتشار مقالات نظری کلاسیک و تأثیرگذار در حوزه تاریخ شفاهی بوده است. بسیاری از متن‌های مرجع که بعدها در کتاب‌ها و خوانش‌نامه‌های تاریخ شفاهی بازنشر شده‌اند، ابتدا در این مجله منتشر شده‌اند. برای نمونه، می‌توان به مقاله‌های مهمی در زمینهٔ فلسفهٔ حافظه و فراموشی، روایت‌شناسی تاریخ شفاهی، اخلاق مصاحبه و مانند آن اشاره کرد که توسط پیشگامان این رشته نگاشته شده و در The Oral History Review چاپ گردیده‌اند. این آثار کلاسیک نه تنها در زمان خود بحث‌برانگیز بوده‌اند، بلکه امروز نیز به عنوان منابع پایه برای دانشجویان تاریخ شفاهی و تاریخ‌نگاری به کار می‌روند.

علاوه بر مقالات منفرد، پرونده‌های ویژه (Special Issues) دوره‌ای از ویژگی‌های مجله است که حول یک موضوع متمرکز منتشر می‌شود. در این پرونده‌ها، چندین مقاله مرتبط با یک محور خاص گردآوری می‌گردد تا آن موضوع به شکل جامعتری بررسی شود. به عنوان مثال، در سال‌های اخیر پرونده‌های ویژه‌ای با موضوعاتی چون «اخلاق در تاریخ شفاهی»، «فناوری و تاریخ شفاهی»، «تاریخ شفاهی و آموزش» و «تاریخ شفاهی و معلولیت» اعلام و منتشر شده‌اند. این رویکرد پرونده‌ای به مجله امکان می‌دهد تا ضمن تمرکز بر مباحث نوظهور یا کم‌ترپرداخته‌شده، به پیشبرد گفتمان تخصصی در آن زمینه سرعت ببخشد.

در مجموع، مهم‌ترین مقالات و پرونده‌های شاخص The Oral History Review چه در زمینهٔ ارائهٔ شواهد تاریخی جدید از خلال روایت‌های مردمی و چه در زمینهٔ بحث‌های نظری دربارهٔ ماهیت حافظه و روایت، نقشی اساسی در شکل‌دهی به ادبیات تاریخ شفاهی ایفا کرده‌اند. بسیاری از این آثار به صورت غیرمستقیم بر پروژه‌های تاریخ شفاهی در سراسر جهان اثرگذار بوده‌اند؛ چه از طریق الگوبخشی در روش کار و چه از طریق مطرح کردن پرسش‌های انتقادی که پژوهشگران دیگر را به تأمل واداشته است.

۶. استانداردهای علمی و فرایند انتشار

The Oral History Review به عنوان یک نشریهٔ دانشگاهی معتبر، از استانداردهای علمی سخت‌گیرانه‌ای در فرایند پذیرش و انتشار مقالات پیروی می‌کند. تمامی مقالاتی که به مجله ارسال می‌شوند، تحت داوری همتا (Peer Review) قرار می‌گیرند؛ به این معنا که هر مقاله توسط متخصصان مستقل در حوزهٔ مربوطه ارزیابی می‌شود. این داوران که معمولاً از میان پژوهشگران برجستهٔ تاریخ شفاهی یا حوزه‌های مرتبط برگزیده می‌شوند، کیفیت علمی، اصالت یافته‌ها، انسجام استدلال و رعایت استانداردهای روش‌شناختی مقاله را می‌سنجند. تنها آثاری که نظر موافق داوران را از حیث اعتبار علمی و تناسب با اهداف مجله کسب کنند، برای انتشار پذیرفته می‌شوند. این فرآیند تضمین می‌کند که مطالب منتشرشده در نشریه از سطح بالای دقت و صحت علمی برخوردار باشند.

علاوه بر داوری تخصصی، مجله دارای یک هیئت تحریریهٔ علمی بین‌المللی است که بر خط‌مشی کلی نشریه و انتخاب نهایی مقالات نظارت دارد. اعضای این هیئت از دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی مختلف جهان انتخاب شده‌اند و تخصص‌های متنوعی در زمینهٔ تاریخ شفاهی و رشته‌های نزدیک به آن دارند. هیئت تحریریه ضمن احترام به نظرات داوران، اولویت‌هایی همچون تنوع موضوعی، نوآوری روش‌شناختی و تناسب مقاله با رسالت کلی مجله را نیز در نظر می‌گیرد. بنابراین، تصمیم‌گیری دربارهٔ انتشار یک مقاله ترکیبی از ارزیابی‌های کارشناسانهٔ بیرونی و سیاست‌گذاری علمی درونی مجله است.

در زمینهٔ اخلاق پژوهش، The Oral History Review به پیروی از رهنمودهای انجمن تاریخ شفاهی آمریکا پایبند است. از نویسندگان مقالات انتظار می‌رود که تمامی ضوابط اخلاقی مرتبط با پژوهش تاریخ شفاهی را رعایت کرده باشند. برای مثال، در صورتی که مقاله مبتنی بر مصاحبه‌های جدید است، نویسنده باید اطمینان حاصل کند که رضایت آگاهانهٔ مصاحبه‌شوندگان کسب شده، حریم خصوصی آنان محترم شمرده شده و در صورت لزوم هویتشان محفوظ مانده است. همچنین هرگونه تضاد منافع احتمالی یا حمایت مالی ویژه از پژوهش باید به مجله اعلام شود. مجله نسبت به سرقت علمی (پلاژیاریسم) نیز رویکردی کاملاً حساس دارد و اصالت متن مقالات پیش از انتشار بررسی می‌شود.

یکی دیگر از ابعاد فرایند انتشار در این نشریه، ویرایش علمی و ادبی دقیق است. پس از پذیرش مقاله، تیم ویراستاری مجله با دقت ساختار استدلال، شیوهٔ استناددهی، نگارش و دستور زبان متن را بازبینی می‌کند. در مواردی که مقاله شامل نقل‌قول‌هایی از مصاحبه‌های شفاهی است، تطبیق نقل‌قول‌ها با منابع صوتی یا پیاده‌سازی‌های معتبر مورد توجه قرار می‌گیرد تا از صحت نقل قول اطمینان حاصل شود. همچنین اگر مقاله دارای مؤلفه‌های چندرسانه‌ای (برای نسخهٔ آنلاین مجله) باشد – مانند کلیپ صوتی یا تصویری از مصاحبه – هماهنگی‌های لازم برای درج صحیح و با کیفیت آن انجام می‌شود. تمامی این مراحل نشان‌دهندهٔ تعهد مجله به کیفیت و انسجام آثار منتشره است.

نکتهٔ درخور ذکر دیگر، پیوند مجله با مراکز آرشیوی و اسنادی است. مجله همواره مؤلفان را تشویق کرده است که مصاحبه‌های مورد استفاده در پژوهش خود را در آرشیوهای معتبر نگهداری و در دسترس پژوهشگران قرار دهند. بسیاری از پروژه‌های معرفی‌شده در مقالات، بعدها مجموعه مصاحبه‌هایشان در کتابخانه‌ها و آرشیوهای دانشگاهی یا ملی بایگانی شده و در بخش‌هایی از مقاله نیز به شماره شناسایی یا محل نگهداری این منابع اشاره شده است. این امر هم به راستی‌آزمایی یافته‌ها کمک می‌کند و هم با حفظ منابع شفاهی، امکان بهره‌برداری مجدد از آنها را توسط تاریخ‌نگاران آینده فراهم می‌سازد. از سوی دیگر، The Oral History Review در برخی شماره‌ها به معرفی استانداردهای آرشیوی و فنی نیز پرداخته است؛ مانند شیوه‌های دیجیتالی‌سازی نوارهای قدیمی، روش‌های فهرست‌نویسی و نمایه‌سازی مصاحبه‌ها، و تدابیری برای حفاظت بلندمدت از داده‌های تاریخ شفاهی. بنابراین، رابطهٔ تنگاتنگی بین این نشریه و مراکز آرشیوی برقرار است که هر دو در جهت حفظ و اشاعهٔ میراث شفاهی تلاش می‌کنند.

۷. ابعاد عمومی و کارکردهای نهادی

فراتر از نقش تخصصی و دانشگاهی، The Oral History Review دارای کارکردهایی در عرصهٔ عمومی و نهادی است که آن را به بخشی تأثیرگذار از جامعهٔ تاریخ‌نگاری بدل کرده است. یکی از این کارکردها، نقش آموزشی و تربیت نیروهای متخصص است. مقالات منتشرشده در این مجله به طور گسترده در کلاس‌های درس دانشگاهی مرتبط با تاریخ شفاهی و روش‌های تاریخ‌نگاری به عنوان منابع خواندنی استفاده می‌شوند. استادان دانشگاه از مقاله‌های نظری و مطالعات موردی چاپ‌شده در مجله برای آموزش مفاهیمی مانند فنون مصاحبه، تحلیل خاطرات، یا نقد منابع شفاهی بهره می‌گیرند. به بیان دیگر، مجله به صورت غیرمستقیم در تربیت نسل جدید مورخان شفاهی سهیم است و محتوای آن به سرفصل دروس راه یافته است. علاوه بر دانشگاه‌ها، کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی انجمن تاریخ شفاهی نیز از دستاوردهای پژوهشی چاپ‌شده در مجله بهره می‌برند تا تازه‌ترین مباحث و مثال‌های عینی را به شرکت‌کنندگان ارائه دهند.

از منظر پیوند با نهادهای علمی، The Oral History Review به عنوان ارگان رسمی انجمن تاریخ شفاهی، همواره کوشیده است پل ارتباطی میان این انجمن و دانشگاه‌ها، کتابخانه‌ها و مراکز آرشیوی باشد. مقالات و نقدهایی که در مجله چاپ می‌شود، اغلب بازتابی از پروژه‌های انجام‌شده در مراکز گوناگون است و به این ترتیب شبکه‌ای از همکاری‌های علمی و نهادی حول محور تاریخ شفاهی شکل گرفته است. برای مثال، انتشار گزارشی از یک پروژه تاریخ شفاهی دانشگاهی در مجله، می‌تواند به شناخت بیشتر سایر نهادها از آن پروژه و الگوگیری برای طرح‌های مشابه بینجامد. یا معرفی یک آرشیو منطقه‌ای و مجموعه مصاحبه‌های آن در بخش مرور منابع مجله، توجه پژوهشگران را به گنجینه‌های ناشناخته جلب می‌کند. بدین ترتیب، مجله نقشی فعال در اطلاع‌رسانی علمی و به‌هم‌رسانی پژوهشگران و نهادها ایفا می‌کند.

سبک نگارش و خطاب مجله نیز به گونه‌ای است که حلقهٔ مخاطبان آن فراتر از دانشگاهیان صرف باشد. هرچند مقالات دارای ساختار آکادمیک و مستند به منابع هستند، اما به دلیل ماهیت روایی تاریخ شفاهی، بسیاری از مطالب برای علاقه‌مندان عام تاریخ نیز جذابیت دارند. روایت‌های مستقیم از زبان افراد و حضور عنصر داستانی در خاطرات، خواندن مقالات را برای غیردانشمندان نیز قابل فهم‌تر و ملموس‌تر می‌سازد. مجله البته از زبان علمی و دقیق بهره می‌گیرد، اما تلاش می‌کند از پیچیدگی زبانی غیرضروری پرهیز کند تا گسترهٔ مخاطبان خود را محدود به خبرگان نکند. در واقع، The Oral History Review با حفظ رفرنس‌دهی دقیق و استدلال منطقی که لازمهٔ کار دانشگاهی است، در کنار آن توجه دارد که اهمیت تاریخ شفاهی را برای عموم نیز روشن نماید. شاید به همین علت، برخی از مقالات یا مصاحبه‌های منتشرشده در این نشریه دستمایهٔ گزارش‌های رسانه‌ای یا بحث‌های عمومی دربارهٔ تاریخ‌نگاری نیز قرار گرفته است.

در زمینهٔ نقش نهادی، این مجله به مثابهٔ بازوی انتشاراتی انجمن تاریخ شفاهی عمل کرده و در تعامل با سایر فعالیت‌های انجمن است. به عنوان مثال، برندگان جوایز سالانهٔ انجمن تاریخ شفاهی (برای بهترین مقاله، کتاب یا پروژهٔ تاریخ شفاهی) معمولاً در مجله معرفی شده و گزارش کارشان منتشر می‌شود. یا خلاصهٔ سخنرانی‌های کلیدی همایش‌های سالانهٔ انجمن، گاه در شماره‌های مجله درج می‌گردد تا اعضایی که در همایش حضور نداشته‌اند نیز از محتوا بهره‌مند شوند. این تعامل باعث شده که The Oral History Review نه فقط یک مجله، بلکه بخشی از یک پیکرهٔ سازمانی باشد که هدف مشترک آن ارتقای تاریخ شفاهی است. در یک کلام، این نشریه به نهادینه شدن تاریخ شفاهی در مجامع علمی کمک کرده و به مانند یک مرکز ثقل، کنشگران مختلف – از اساتید دانشگاه گرفته تا آرشیوداران و تاریخ‌نگاران محلی – را گرد هم آورده است.

۸. نقد سنجیده و جمع‌بندی

مجلهٔ The Oral History Review پس از نزدیک به پنج دهه فعالیت، به جایگاهی کم‌نظیر در میان نشریات تاریخ‌نگاری دست یافته است. نقطهٔ قوت اصلی آن را باید در پایداری در کیفیت علمی و همگامی با تحولات رشته دانست. این نشریه توانسته است به طور مداوم با تغییرات در رویکردهای تاریخ شفاهی همراه شود و مباحث جدید را در چارچوبی علمی وارد گفتمان نماید. به عنوان مثال، زمانی که بحث اعتبار حافظه و خطاپذیری خاطرات در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ اوج گرفت، مجله با چاپ مقالاتی انتقادی به واکاوی این موضوع پرداخت و رویکردی واقع‌بینانه به قابلیت‌ها و محدودیت‌های خاطرات شخصی ارائه داد. یا در سال‌های اخیر که فناوری دیجیتال و رسانه‌های اجتماعی بر شیوه‌های گردآوری تاریخ شفاهی اثر گذاشته‌اند، مجله بلافاصله این مباحث را منعکس کرده و راهنمایی‌هایی برای استفاده از ابزار جدید در مصاحبه و بایگانی ارائه داده است. این پویایی فکری نشان می‌دهد که The Oral History Review صرفاً ثبت‌کنندهٔ دستاوردهای تاریخ شفاهی نبوده، بلکه جهت‌دهنده و نقاد جریان تاریخ شفاهی نیز بوده است.

از سوی دیگر، جامع‌نگری و میان‌رشته‌ای بودن نیز از نقاط قوت مجله است. چنان‌که گفته شد، مقالات آن حوزه‌های گوناگونی از تجارب تاریخی را در بر می‌گیرد و همین امر دامنهٔ مخاطبان و تأثیرگذاری آن را گسترده‌تر کرده است. کمتر مجله‌ای در حوزهٔ تاریخ پیدا می‌شود که در یک شماره خود از خاطرات رزمندگان جنگی گرفته تا روایت‌های زنان خانه‌دار و مباحث نظری دربارهٔ ماهیت حافظه را یکجا گرد آورد. این تنوع البته با وحدت در چارچوب علمی همراه شده و نتیجهٔ آن غنای محتوا و جذابیت برای خوانندگان مختلف است.

با این حال، نقادی‌های سنجیده‌ای نیز نسبت به عملکرد مجله و به طور کلی رویکرد تاریخ شفاهی مطرح شده است. یکی از چالش‌های مطرح در این حوزه، مسئلهٔ تنوع در راویان و روایت‌ها است. هرچند رسالت تاریخ شفاهی شنیدن صدای گروه‌های متنوع است، برخی منتقدان اشاره می‌کنند که حتی در مقالات منتشرشده نیز گاه عدم تنوع کافی به چشم می‌خورد؛ برای مثال، تمرکز بیشتر پژوهش‌ها بر روایت‌های مربوط به تاریخ آمریکا و اروپا نسبت به دیگر نقاط جهان، یا حضور کم‌رنگ روایت‌های گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده‌ای چون اقلیت‌های قومی کوچک‌تر. مجله در سال‌های اخیر کوشیده است با جذب مقالات از نویسندگان و زمینه‌های جغرافیایی گوناگون، این کاستی را جبران کند و آثار مربوط به آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین نیز در نشریه افزایش یافته است. با این وجود، حفظ توازن کامل میان گسترهٔ جهانی روایت‌ها همچنان یک هدف چالش‌برانگیز باقی مانده که نیازمند تلاش مستمر است.

چالش دیگر، که برخی آن را «خاطره‌نگاری خام» می‌نامند، به تعادل میان روایت و تحلیل مربوط می‌شود. نقطهٔ قوت تاریخ شفاهی در زنده و بی‌واسطه بودن خاطرات است، اما همین امر می‌تواند نقطهٔ ضعف نیز باشد اگر صرفاً به بازگویی خام خاطرات اکتفا شود بی‌آنکه در چارچوب تحلیلی قرار گیرد. در گذشته، پاره‌ای از نقدها متوجه این بوده که در برخی مقالات تاریخ شفاهی (چه در این مجله و چه فراتر از آن) روایت‌های طولانی افراد ثبت شده اما تحلیل کافی توسط پژوهشگر ارائه نشده است. The Oral History Review خود واقف به این مخاطره بوده و مخصوصاً در دو دههٔ اخیر تأکید کرده است که مقالات ارسالی باید فراتر از گزارش پروژه باشند و نکته‌ای قابل تعمیم یا تحلیلی عمیق ارائه دهند. گفت‌وگوهای درون مجله نیز بر سر همین موازنه شکل گرفته است: چگونه می‌توان هم صدای راوی را به‌وضوح منعکس کرد و هم صدای مورخ را در تحلیل آن به کار گرفت بی‌آنکه یکی دیگری را تحت‌الشعاع قرار دهد. این نقد در حقیقت به بالندگی حوزه کمک کرده و سبب شده استانداردهای نشریه بیش از پیش به سوی ترکیب مناسب روایت و تحلیل سوق یابد.

همچنین برخی چالش‌های بیرونی مانند دسترسی آزاد و مخاطب‌محور بودن در عصر دیجیتال مطرح است. مجله به انتشار کاغذی دوسالانه اکتفا نکرده و با حضور آنلاین و انتشار برخی مقالات به صورت دسترسی آزاد (Open Access) تلاش کرده است دایرهٔ مخاطبان خود را وسیع‌تر کند. با این حال، به عنوان یک نشریهٔ علمی که بخشی از انتشارات یک ناشر بزرگ است، محدودیت‌هایی در دسترسی آزاد کامل وجود دارد. این موضوع از سوی برخی پژوهشگران جوان‌تر مطرح می‌شود که برای مردمی‌تر کردن دانش تاریخ شفاهی، محتوا باید آسان‌تر و رایگان‌تر در دسترس قرار گیرد. به نظر می‌رسد تحریریهٔ مجله نیز با آگاهی از این مطالبه، در حد امکان تعداد مقالات رایگان یا ویژه‌نامه‌های آن‌لاین را افزایش داده و حضور در فضای رسانه‌های اجتماعی برای معرفی خلاصهٔ مقالات را پررنگ‌تر کرده است.

در جمع‌بندی، The Oral History Review را می‌توان سنگ بنای ادبیات تاریخ شفاهی دانست که از بدو تأسیس تا کنون همگام با این رشته رشد کرده و خود نیز موتور محرکهٔ بسیاری از تحول‌های آن بوده است. این مجله با حفظ رویکرد علمی و نقادانه، تاریخ شفاهی را از حاشیه به متن پژوهش تاریخی آورد و نشان داد که خاطرات و روایت‌های فردی می‌توانند به مثابهٔ اسناد تاریخی معتبر، در کنار اسناد مکتوب، ما را به حقیقت گذشته نزدیک کنند. اهمیت این مجله تنها در سوابق تاریخی آن نیست، بلکه در ادامهٔ نقش‌آفرینی آن در عصر حاضر است؛ عصری که نیاز به شنیدن صدای مردم و درک تاریخ از دیدگاه‌های متکثر بیش از پیش احساس می‌شود. The Oral History Review همچنان با انتشار پژوهش‌های بدیع، نقدهای سازنده و ایجاد فضایی برای گفتگو میان تجربه‌نگاران و نظریه‌پردازان، به عنوان مرجع بی‌طرف و معتبر تاریخ شفاهی به کار خود ادامه می‌دهد و بدین ترتیب میراثی ماندگار در سنت تاریخ‌نگاری معاصر برجا می‌گذارد.

هم‌رسانی

---

مطالب مرتبط