یادداشت-مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم

یادداشت

مروری‌ بر حیات سیاسی حوزه علمیه قم تا دوره زعامت آیت‌الله حائری‌یزدی

اریخچه تشکیل حوزه علمیه در شهر قم به قرون اولیه اسلامی بر می‌گردد. چرا که در نیمه دوّم قرن اوّل هجری، زمینه برای پی‌ریزی حوزه علمیه در قم به وجود آمد و برخی ائمه معصومین از تشکیل چنین حوزه‌ای خبر می‌دادند. در سال‌های بعد زمینه برای تشکیل و تکامل حوزه علمیه بیشتر فراهم شد. در زمان قیام ابومسلم خراسانی، قم پایگاه شیعه امامیه شد و برای نخستین بار مکتب امامیه، توسط اعراب اشعری در قم افتتاح گردید و فقه...

مروری بر زندگانی و خاطراتی از استاد محمود شهابی

زنده ‌یاد محمود شهابى (1282ـ 1365ش) از عالمان و فرهیختگان این مرز و بوم بود که عمر خود را یک‌سره وقف علم و دانش کرد. به واقع، تمام عمر وى را مى‌توان مجموعه سه‌گانه خواندن و نوشتن و آموختن دانست. وی از نسل عالمانی جامع بود که در فرهنگ و سنّت خاص ما تنفس کرد و از بیشتر دانش‌ها و معارف متداول در حوزه‌های درسی زمانه‌اش، مانند منطق و اصول و فقه، یا غیر متداول و غریب مانند فلسفه و شعر و ادبیات و...

آیا دلیل مخالفت شیخ فضل‌الله نوری با مشروطه حسادت بود؟!

انقلاب مشروطه در ایران که ناشی از تعامل روشنفکران و علما بود، یک سری تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و نظامی را در ایران به همراه داشت که به گواه تاریخ این پروسه یکی از نقاط عطف تحولات سیاسی و اجتماعی در ایران بوده است. انقلاب مشروطه گرچه بیانگر شکست استبداد و خودکامگی شاهان قاجار بود، برای اولین بار ورود مردم عادی به عرصه سیاسی و اجتماعی ایران را به همراه داشت. واقعیتی که بی‌شک نشان رشد و شکوفایی...

کانونی برای جوانان مشهد

گزارشی از زندگی آیت‌الله حسینی زنجانی

آیت‌الله سید محمد عزالدین زنجانی در سال ۱۳۰۰ شمسی در خطه‌ی زنجان و در خاندانی معروف به معرفت و سیاست دیده به جهان گشود. پدرش «آیت‌الله سید محمود حسینی زنجانی» امام‌جمعه‌ی زنجان و از علمای برجسته‌ی این شهر بود. او که نماینده‌ی مردم زنجان در مجلس مؤسسان تغییر سلطنت قاجاریه به پهلوی هم بود، در اثر مخالفت‌هایش با سلطنت رضاخان پهلوی، مدتی را در حصر گذراند. مهاجرت به قم سید محمد عزالدین...

روایتی از حمایت آیت‌الله میلانی از قیام 15 خرداد

" اتفاقاتی که در [2 خرداد 1342] تهران رخ داده بود علمای دینی سراسر کشور را مجاب کرد که به سمت تهران حرکت کنند. در اینجا باز هم مؤتلفه‌ سالامی در سازماندهی مهاجرت علما به تهران نقش داشت. یکی از علمایی که قرار بود به تهران هجرت کند، آیت‌الله میلانی بود. قرار بر این شد که من به عنوان رابط میان مؤتلفه و ایشان، هماهنگی لازم را انجام دهم و شرایط را برای ورود آیت‌الله میلانی به تهران مهیا کنم. البته قبل از...

"من رأی سلطاناً جائراً مستحلاً لحرم الله.."

خاطره‌ای از حجت‌الاسلام سید علی‌اکبر محتشمی‌پور

"آن موقع من در مدرسه حجت‌الاسلام والمسلمین مجتهدی در تهران طلبه بودم و با تعدادی از دوستان جلساتی داشتیم و درباره این وقایع بحث و گفت‌وگو می‌کردیم. همچنین جلساتی با برخی از بازاری‌ها و دانشجویان برگزار می‌کردیم. در این جلسات محور بحث و سخن درباره نحوه ادامه مبارزه بود. جلسات ما متشکل از دوستان خوب طلبه، بازاری و غیربازاری بود که بعضی از آنان شب‌ها در حلقه‌های درس‌های اسلامی مسجد آقای...

وضعیت امام خمینی (ره) در نجف، 1357-1344 ه‍.ش

محمدرضا پهلوی‌ سال‌های‌ متمادی‌ شاهان‌ قاجار را به خاطر اعطای‌ حق‌ قضاوت‌ کنسولی(کاپیتولاسیون)‌ به‌ بیگانگان، مورد نکوهش‌ قرار می‌داد و حاکمیت‌ رژیم‌ کاپیتولاسیون‌ در ایران‌ را از خیانت‌های‌ نابخشودنی‌ آنان‌ برمی‌شمرد و روی‌ این‌ ادعا که‌ الغای‌ کاپیتولاسیون‌ از سوی‌ رضاخان‌ بوده‌ و در سایة‌ تلاش‌های‌ پیگیرانة‌ او صورت‌ گرفته‌ است‌، جار و جنجال‌های‌ گسترده‌ای‌...

نگاهی کوتاه به زندگی مرحوم آیت‌الله محمدعلی شاه آبادی

آیت‌الله محمدعلی شاه‌آبادی فرزند آیت‌الله محمدجواد اصفهانی حسین‌آبادی (متوفی1312ق- 1273ش) در سال 1253ش در اصفهان دیده به جهان گشود. مقدمات را در نزد پدر و برخی از علمای اصفهان و از جمله برادرش آیت‌الله شیخ‌احمد مجتهد بیدآبادی آموخت. در سن 12 سالگی به علت تبعید پدرش از طرف ناصرالدین شاه به تهران، همراه خانواده در تهران ساکن شدند و در طول اقامت شانزده ساله در این شهر در نزد بزرگانی مانند: ابوالحسن...

یادی از مرحوم آیت‌الله میرزا مسیح استرآبادی

آیت‌الله میرزا مسیح مجتهد استرآبادی در سال 1193 ق (1157 ش) در استرآباد (گرگان) متولد شد. پدرش قاضی سعید استرآبادی فرزند ملاآقا بابا فردی فاضل و اهل علم بود و میرزا مسیح در دامان او مقدمات ادب و فرایض دینی را آموخت و سپس در همان شهر به تحصیل علوم پرداخت و بعد از چند سالی عازم شهر قم شد و از محضر میرزای قمی بهره‌ برد و پس از رسیدن به اجتهاد، مدتی در مشهد به سربرد و سپس در تهران ساکن شد و به مجتهد تهرانی شهرت...

سیری بر مشی مبارزاتی شهید آیت‌الله صدوقی

شیوه مبارزاتی شهید صدوقى از جمله مسائل بسیار جالب و مهم انقلاب اسلامی در یزد محسوب می‌شود. بررسى این شیوه توان هدایت و رهبرى او و در عین حال، سنجش‌هاى به موقع در مقابل عملکردهاى رژیم و مأموران را نشان مى‌دهد که با درایت و دوراندیشى خاص استفاده مناسب از موقعیت‌ها را در پیشبرد اهداف خود تعیین می‌کرد. نوشتار پیش رو به بررسی شیوه‌های مبارزاتی شهید آیت‌الله صدوقی با رژیم پهلوی می‌پردازد. جذب...

خاطراتی از منش علمی و اخلاقی آیت‌الله‌العظمی خویی

: مجموعه خاطراتی که پیش روی دارید، در دوران حیات مرجع نامدارجهان تشیع مرحوم حضرت آیت‌الله العظمی سیدابوالقاسم خویی(قده) و توسط همکار و محرر آن بزرگ، آیت‌الله حاج شیخ محمدکاظم خوانساری به نگارش درآمده است. *** بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و الصلاه و السلام علی خیر خلقه و افضل بریته محمد و عترته الطاهرین و لعنه‌الله علی اعدائهم و منکری فضائلهم ابد‌الابدین و...

خیلی از روایات طبی، اَسناد درستی ندارند

تقریرات گعده علمی آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی

: گعده روزانه علمی آیت‌ﷲ‌العظمی شبیری زنجانی حوالی اذان مغرب و حتی روزهای تعطیل در دفتر این مرجع تقلید ۹۰ساله تشکیل می‌شود. این جلسات با حضور برخی استادان و محققان حوزوی به بررسی موضوعات و مسائل مختلف علوم دینی می‌پردازد. البته این تقریرات به‌معنی مواضع رسمی و فتاوای ایشان نیست و مقلدان باید به رساله عملیه ایشان مراجعه کنند. **** در باب تعارض، احتمال تقیه کافی است و نیاز به قطع نیست (۴...

در جست‌وجوی مخاطبان از دست رفته

نگاهی به رویکردهای فرهنگی و اجتماعی آیت‌الله حائری شیرازی

از زمانی که کتاب‌های موریس مترلینک ـ فیلسوف و نمایشنامه‌نویس شهیر بلژیکی ـ را از کتابفروشی‌های اطراف حرم حضرت معصومه(س) می‌خرید، تا واپسین لحظات زندگی‌اش که دغدغه شرک‌آمیز بودن علوم انسانی را داشت، شش دهه طول کشیده بود. آیت‌ﷲ محی‌الدین حائری شیرازی (۱۳۹۶ – ۱۳۱۵) از خبرسازترین ائمه جمعه تاریخ جمهوری اسلامی بود؛ نه از آن رو که سخنان سیاسی‌اش جنجال به‌پا کند، بلکه او دو بار با طرح دو...

کارنامه مرحوم هاشمی رفسنجانی؛ به‌مثابه یک شخصیت حوزوی

چهارده ساله بود که از روستایش در کرمان به قم آمد؛ زمستان سرد و سخت ۱۳۲۷. حوزه جدید قم، دوره نوپایی خود را طی می‌کرد. آیت‌ﷲ بروجردی به تازگی به درخواست برخی علمای قم در این شهر مقیم شده بود و تهران نیز روزهای ملتهبی را می‌گذراند. هم محمدرضا شاه به تازگی به سلطنت رسیده بود و هنوز دوره اقتدارش آغاز نشده بود، و هم قم جدید، حوزه‌ای جوان و مرجعیت آیت‌ﷲ بروجردی، هنوز مرجعیتی تام و فراگیر نشده بود. شیخ...

یادی از اولین و رشک‌برانگیزترین نماز جمعه تهران

بوده‌‌اند فقهایی که حکم به حُرمت نماز جمعه در زمانه‌‌ی غیبت داده‌‌اند. ملا احمد نراقی نقل کرده بود که فقهایی چون شیخ مفید و سید مرتضی علم الهدی و شیخ طوسی از قائلین به تحریم و عدم جواز نماز جمعه در زمانه‌‌ی غیبت بودند. ‌[۱]‌ حتی نقل شده است که مرحوم آیت‌ﷲ بروجردی نیز نماز جمعه را غیر مشروع می‌‌دانسته و می‌‌گفته است که «شیعه در اصل نماز جمعه و دأب نماز جمعه نداشت؛ و نماز جمعه از این‌جا باب...

نکته‌ی مغفول مدرنیزاسیون آموزشی در ایران

نگاهی کوتاه به رابطه‌ی شیخ عبدالکریم حائری یزدی و عبدالکریم رشدیه

چندی پیش به بهانه هفتاد و سومین سالگرد درگذشت میرزا حسن رشدیه (بنیانگذار نظام آموزش ابتدایی جدید ایران) مطالب مختلفی در رسانه‌ها منتشر شد که وجه مشترک اغلب آن‌ها تقبیح روش‌های حذفی مخالفان مذهبی و سنتی رشدیه در تفسیق و تکفیر وی بود؛ این‌که برخی روحانیون تبریز و تهران وی را به بابی‌گری و خروج از دین متهم کردند و مدارس وی را ویران ساختند. در درستی این گزاره‌ها تردیدی نیست، اما این‌ها تمامی...

طلبه شدم تا مستقل بمانم

گفتاری از مرحوم آیت‌الله حائری شیرازی

تابستان ۹۳ بود و هوا گرم، در محله قم نو به خانه آیت‌ﷲ حائری رفتیم؛ تنها بود و برایمان شربت آبلیمو درست کرد. از چرایی طلبه‌شدنش پرسیدم و گفت‌وگو شکل گرفت و در شماره ۱۵ مجله حاشیه منتشر شد. بخش‌هایی از آن را در ادامه می‌خوانید. **** فرزند مجتهد بودم؛ در خانواده تشویق می‌شدم که روحانی باشم؛ منتها در مسأله‌ی گرفتن و دادن وجوهات وقتی این دو تا را با هم مقایسه می‌کردند، دادن وجوهات را برای خودم بهتر...

زعیم زاهد

یادداشتی درباره‌ی آیت‌الله هیبت‌الله یکتایی

دکتر حبیب‌ﷲ بابایی رییس مرکز مطالعات اجتماعی و تمدنی است. نوشتار حاضر به قلم ایشان است به‌مناسبت درگذشت آیت‌ﷲ حاج شیخ هیبت‌ﷲ یکتایی؛ اولین امام جمعه شهرستان خلخال و مؤسس حوزه علمیه جعفریه خلخال. پیکر این عالم فرزانه، جمعه دوم مهرماه سال 1395 از مقابل حسینیه شهدای گمنام تشییع و در محل حوزه علمیه جعفریه خلخال به‌خاک سپرده شد. آیت‌ﷲ یکتایی به علت کسالت و کهولت، در سن ۹۳ سالگی دعوت حق را لبیک...

خیزش عمومی علیه موجودیت رژیم صهیونیستی

نگاهی به مواجهه‌ی آیت‌الله کاشانی و بروجردی با تأسیس اسرائیل

30 نوامبر 1947 مجمع عمومی سازمان ملل طی قطعنامه 181 رأی به تقسیم فلسطین به دو کشور داد. 14 ماه مه سال 1948 میلادی،‌ دوران قیمومیت بریتانیا بر فلسطین به پایان رسید؛ در همان روز شورای ملی یهود در تل‌آویو تشکیل شد و موجودیت رژیم صهیونیستی را اعلام کرد. 5 تا 11 دقیقه بعد،‌ دولت ایالات متحده آمریکا به ریاست هری ترومن، اسرائیل را به صورت "دو فاکتو” به رسمیت شناخت. به دنبال آناتحاد جماهیر شوروی؛ در فاصله تنها...

نامه‌ی محمد قزوینی به شیخ‌ فضل‌الله نوری

علامه‌ محمد قزوینی، فرزند ملاعبدالوهاب‌ گلیزوری‌ قزوینی‌ (معروف‌ به‌ ملا‌ آقا)، سال‌ ۱۲۹۴. ق‌ در تهران‌ به‌ دنیا آمد و تا ۱۳۰۶ .ق‌ که‌ پدرش‌ حیات‌ داشت،‌ مقدمات‌ صرف‌ و نحو عربی‌ را نزد وی‌ آموخت. پس‌ از فوت‌ پدر، سرپرستی‌ وی‌ را شیخ‌ محمدمهدی‌ عبدالرب‌ آبادی‌ مشهور به‌ شمس‌ العلمای‌ قزوینی‌ به‌ عهده‌ گرفت‌ که‌ از ادبای‌ بزرگ‌ عصر و (همچون‌ پدر قزوینی) یکی‌ از چهار نویسندهٔ‌...